Nhóm Nghệ thuật (chữ A, từ Artistic) là những người thích tự thể hiện, thích làm ra cái mới, chịu được sự mơ hồ và thấy ngột ngạt khi mọi thứ bị đóng khung quá chặt. Các nhóm ngành thường hợp với họ gồm mỹ thuật, thiết kế (đồ hoạ, thời trang, nội thất, sản phẩm), kiến trúc, âm nhạc, sân khấu – điện ảnh, văn học, báo chí, ngôn ngữ, nhiếp ảnh, và cả những ngành mới như thiết kế trải nghiệm người dùng hay sản xuất nội dung số.
Điều người nhóm A hay bị hỏi nhất là "theo nghệ thuật thì sống bằng gì". Bài này không trả lời bằng con số, mà giúp bạn nhìn rộng ra: nhóm A không chỉ có họa sĩ hay ca sĩ, và mỗi chữ thứ hai trong mã Holland mở ra một dải ngành khác nhau. Kết quả trắc nghiệm vẫn chỉ là gợi ý xu hướng; năng khiếu thật và sự bền bỉ mới là thứ quyết định.
Dấu hiệu nhận ra người nghiêng về nhóm Nghệ thuật
Thích làm theo cách của riêng mình. Được giao một bài tập có hướng dẫn chi tiết từng bước, bạn thường muốn làm khác đi một chút. Bạn thấy chán nhất khi mọi bài làm phải giống nhau.
Nhạy với cái đẹp, âm thanh, câu chữ, màu sắc. Bạn để ý một bìa vở trình bày đẹp, một câu văn hay trong đề thi, một đoạn nhạc lạ trên đường đi học. Những chi tiết đó ở lại trong đầu bạn lâu.
Có một hoạt động sáng tạo làm đều đặn mà không ai bắt. Vẽ, viết nhật ký, làm video ngắn, chơi đàn, chụp ảnh, may vá, trang trí lớp. Dấu hiệu quan trọng không phải là giỏi, mà là bạn vẫn làm ngay cả khi không ai khen.
Thoải mái với câu hỏi không có đáp án đúng duy nhất. Môn Văn với đề mở, môn Mỹ thuật, môn Âm nhạc làm bạn thấy dễ thở hơn những bài chỉ có một kết quả.
Ít hứng thú với nề nếp lặp đi lặp lại. Công việc giấy tờ, sắp xếp, kiểm tra từng dòng dễ làm bạn mất tập trung. Điều này đối lập rõ với nhóm Nghiệp vụ (C), vốn nằm đối diện nhóm A trên lục giác Holland.
Dải ngành hợp với nhóm A theo chữ thứ hai trong mã
Nhóm A ít khi đứng một mình. Chữ thứ hai cho biết sự sáng tạo của bạn muốn đi về phía nào: phía con người, phía kỹ thuật, phía kinh doanh hay phía nghiên cứu. Tổ hợp trong bảng là tổ hợp phổ biến, mỗi trường quy định riêng cho từng ngành.
| Mã | Sáng tạo hướng về | Ví dụ ngành | Tổ hợp hoặc hình thức xét thường gặp |
|---|---|---|---|
| AS | Con người, câu chuyện | Báo chí, ngôn ngữ, sư phạm âm nhạc – mỹ thuật, biên kịch | C00 (Văn–Sử–Địa), D01 (Văn–Toán–Anh), D14 (Văn–Sử–Anh); ngành sư phạm nghệ thuật có thi năng khiếu |
| AR | Vật liệu, sản phẩm | Thiết kế thời trang, thiết kế nội thất, gốm, mộc mỹ nghệ | H00 (Văn và hai môn năng khiếu vẽ) và các tổ hợp có môn vẽ |
| AI | Ý tưởng, cấu trúc | Kiến trúc, thiết kế trải nghiệm người dùng, ngôn ngữ học | V00 (Toán–Lý–Vẽ mỹ thuật) cho kiến trúc; A00, A01, D01 cho ngành thiết kế số tuỳ trường |
| AE | Thị trường, khán giả | Quảng cáo, quan hệ công chúng, quản lý văn hoá, sản xuất chương trình | D01, C00, A01 |
| AC | Hoàn thiện, chuẩn mực | Biên tập xuất bản, chế bản, phục chế, lưu trữ – bảo tàng | C00, D01, D15 (Văn–Địa–Anh) |
Các ngành mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu ở trường nghệ thuật chuyên nghiệp thường có kỳ thi năng khiếu riêng, hình thức và môn thi do trường quy định. Nếu bạn nhắm tới những ngành đó, phải bắt đầu luyện năng khiếu sớm, thường từ lớp 10 hoặc lớp 11, chứ không đợi đến lúc nộp hồ sơ.
Môi trường làm việc kiểu A và chuyện tự do
Theo Holland, môi trường nghệ thuật là nơi khuyến khích sự độc đáo, cho phép người ta thử sai, ít quy tắc cứng. Đó là studio thiết kế, toà soạn, đoàn làm phim, phòng sáng tác, nhóm sản phẩm số, cũng có thể là một xưởng thủ công nhỏ. Người A dễ héo đi ở nơi mọi thứ đều phải duyệt qua nhiều cấp, mẫu nào cũng bắt giống mẫu cũ.
Nhưng tự do trong nghề sáng tạo đi kèm hạn chót, phản hồi của khách hàng và việc làm lại nhiều lần. Một nhà thiết kế đồ hoạ có thể vẽ lại một biểu tượng mười lần theo ý khách; một biên tập viên có thể phải cắt nửa bài viết mình tâm đắc. Người A cần chuẩn bị tinh thần rằng sáng tạo nghề nghiệp khác sáng tạo cho riêng mình.
Nhiều người A chọn làm tự do hoặc theo dự án. Kiểu làm này hợp với người thích tự chủ, nhưng đòi hỏi thêm khả năng tự quản lý thời gian, tiền bạc, tìm khách. Đó là lý do người có mã AE hoặc AC thường trụ được lâu với nghề tự do hơn người A thuần: chữ thứ hai bù vào phần mà sáng tạo đơn thuần không lo được.
Những ngành bất ngờ cũng hợp với người nhóm A
Một số ngành nhìn bên ngoài rất "khô" nhưng phần cốt lõi lại cần óc thẩm mỹ, trí tưởng tượng và khả năng kể chuyện.
- Kiến trúc cảnh quan, quy hoạch đô thị: thiết kế không gian sống, cần cảm thụ thẩm mỹ lẫn hiểu biết kỹ thuật.
- Thiết kế trải nghiệm người dùng: làm cho ứng dụng, trang web dễ dùng; giao nhau giữa A và I.
- Giáo dục mầm non: hát, kể chuyện, làm đồ chơi học tập bằng tay; hợp với người AS.
- Công nghệ in, chế bản, bao bì: phối màu, dàn trang, chất liệu; hợp với AR hoặc AC.
- Trị liệu bằng nghệ thuật, âm nhạc: ở Việt Nam còn mới, thường đi qua con đường tâm lý học hoặc công tác xã hội rồi học thêm.
- Ẩm thực, làm bánh: món ăn là tác phẩm, người AR thích cả phần tay nghề lẫn phần trình bày.
- Hướng dẫn viên du lịch văn hoá: kể chuyện về di sản, cần cảm thụ văn hoá và năng lượng với khách; AS hoặc AE.
Nếu bạn có chữ A nhưng gia đình lo ngại ngành nghệ thuật thuần, những ngành ở vùng giao nhau này là chỗ để hai bên cùng ngồi bàn, thay vì tranh luận giữa "theo đam mê" và "học cho chắc".
Năng khiếu, hồ sơ tác phẩm và chuyện chuẩn bị sớm
Với ngành nghệ thuật, sở thích là điều kiện cần, còn tay nghề là thứ được kiểm tra thật. Trường đào tạo mỹ thuật, kiến trúc, thiết kế thường thi môn vẽ; trường âm nhạc thi nhạc cụ, xướng âm; trường sân khấu điện ảnh có vòng năng khiếu. Bạn không thể học cấp tốc trong một tháng trước kỳ thi rồi mong vượt qua người đã luyện ba năm.
Ngay cả với ngành không thi năng khiếu như báo chí, thiết kế số, truyền thông, một bộ sưu tập sản phẩm tự làm vẫn rất có giá trị. Đó có thể là vài bài viết đã đăng trên báo tường, một tập ảnh theo chủ đề, ba video ngắn tự quay dựng. Nó giúp bạn tự đánh giá mình có bền với việc này không, và giúp bạn có thứ để kể khi phỏng vấn học bổng hay xin thực tập sau này.
Một cách kiểm tra bản thân không tốn kém: đặt cho mình một dự án nhỏ ba tháng, có hạn chót rõ, ví dụ vẽ một tranh mỗi tuần hoặc viết một truyện ngắn mỗi tháng. Ba tháng sau xem bạn còn hào hứng không, và tác phẩm có tiến bộ không. Người nhóm A thật thường thấy dự án ấy là phần thưởng chứ không phải gánh nặng.
Ví dụ giả định: ba bạn cùng chữ A đứng đầu đi ba hướng
Để thấy chữ thứ hai và thứ ba quan trọng thế nào, hãy xem ba trường hợp giả định. Cả ba đều có chữ A mạnh nhất trong kết quả trắc nghiệm, cả ba đều được bạn bè gọi là "dân nghệ thuật" của lớp.
Bạn Lan có mã ASE. Bạn viết rất nhiều, phụ trách bản tin của chi đoàn, thích phỏng vấn thầy cô và bạn bè để viết chân dung. Hướng đáng tìm hiểu trước là báo chí, truyền thông, hoặc sư phạm Ngữ văn nếu bạn thích phần đứng lớp. Các ngành này thường xét những tổ hợp có Văn như C00, D01, D14, tuỳ trường.
Bạn Minh có mã ARI. Bạn mê làm mô hình, tự dựng nhà bằng bìa cứng, học Toán và Vật lí khá đều. Kiến trúc hoặc thiết kế nội thất là hướng nên xem, đi kèm việc luyện vẽ mỹ thuật cho tổ hợp V00 hoặc các tổ hợp có môn vẽ mà trường quy định.
Bạn Hà có mã AEC. Bạn thích chụp ảnh sản phẩm cho cửa hàng nhà mình, tự lên lịch đăng bài, ghi chép số đơn hàng cẩn thận. Quảng cáo, thương mại điện tử hoặc quản lý sự kiện có thể hợp hơn một ngành mỹ thuật thuần, vì bạn thích cả phần đưa sản phẩm sáng tạo đến người mua.
Ba bạn, cùng một chữ A, nhưng ba danh sách ngành khác hẳn nhau. Đây là lý do không nên dừng ở câu "em thuộc nhóm nghệ thuật" mà phải đọc trọn mã.
Cảnh báo khi chọn ngành chỉ dựa vào chữ A
Chữ A trong kết quả đôi khi phản ánh mong muốn hơn là trải nghiệm. Ai cũng thích ý tưởng được sáng tạo, nên nhiều bạn chọn đáp án nghiêng về nghệ thuật dù rất ít khi thực sự vẽ hay viết. Nếu bạn không nhớ ra hoạt động sáng tạo nào mình làm đều đặn, hãy coi chữ A là một giả thuyết cần kiểm tra thêm.
Thứ hai, ngành nghệ thuật cạnh tranh bằng sản phẩm và người làm nghề được đánh giá liên tục qua tác phẩm. Người nhạy cảm với lời chê cần chuẩn bị cách nhận phản hồi, coi góp ý là dữ liệu chứ không phải phán xét con người mình.
Thứ ba, một số ngành có nét A nhưng chương trình học lại nặng phần khác: kiến trúc có kết cấu và vật lí công trình, thiết kế trải nghiệm có nghiên cứu người dùng, báo chí có luật và đạo đức nghề. Đọc kỹ khung chương trình của trường trước khi chọn sẽ giúp bạn không bất ngờ ở năm thứ hai. Và hãy nhớ, chọn một ngành không thuần A vẫn có thể giữ phần sáng tạo của mình qua câu lạc bộ, dự án riêng, công việc tay trái.
Câu hỏi thường gặp
Em ra mã Holland nhóm A nhưng không biết vẽ, có hợp ngành nghệ thuật không?
Nghệ thuật không chỉ là vẽ. Nhóm A bao gồm viết, âm nhạc, diễn xuất, nhiếp ảnh, thiết kế số, kể chuyện. Hãy nhìn lại những hoạt động sáng tạo bạn đã làm và thấy vui; ngành phù hợp thường nằm gần những hoạt động đó hơn là gần một môn năng khiếu bạn chưa từng thử.
Khối năng khiếu H00 và V00 khác nhau thế nào?
H00 thường gồm Ngữ văn và hai bài thi năng khiếu vẽ, hay gặp ở ngành mỹ thuật, thiết kế. V00 gồm Toán, Vật lí và Vẽ mỹ thuật, hay gặp ở ngành kiến trúc. Nội dung bài thi vẽ, cách tính điểm và ngành áp dụng do từng trường quy định, cần đọc đề án năm hiện hành.
Người nhóm A có học được ngành kinh tế không?
Được, nếu chọn hướng có chỗ cho sáng tạo như marketing, quảng cáo, thương mại điện tử, quản lý sự kiện. Người AE thường thấy dễ chịu ở đó. Còn những hướng thuần quy trình như kế toán thì người A có thể thấy gò bó, nên cân nhắc thêm sở thích thật trước khi chọn.
Gia đình muốn em học ngành ổn định, em lại có chữ A rõ, phải làm sao?
Hãy đưa ra những ngành ở vùng giao nhau như thiết kế trải nghiệm, kiến trúc, truyền thông, biên tập, rồi cùng gia đình đọc chương trình học và tìm hiểu công việc thật. Một sản phẩm sáng tạo cụ thể bạn đã làm thường thuyết phục hơn mọi lời giải thích.
Có nên học ngành nghệ thuật ở trường cao đẳng không?
Nhiều trường cao đẳng đào tạo thiết kế đồ hoạ, thời trang, nhiếp ảnh, kỹ thuật dựng phim với thời lượng thực hành lớn, hợp với người AR. Điều quan trọng là xem sản phẩm của sinh viên, cơ sở vật chất, và con đường liên thông nếu bạn muốn học tiếp.
Chữ A thấp có nghĩa là em không sáng tạo?
Không. Holland đo sở thích với hoạt động nghệ thuật, không đo khả năng sáng tạo. Kỹ sư, nhà khoa học, người kinh doanh đều sáng tạo theo kiểu của họ. Chữ A thấp chỉ cho biết bạn ít bị cuốn vào các hoạt động như vẽ, viết, biểu diễn.