Luật, báo chí, du lịch và tâm lý học là bốn hướng học sinh khối C00 nhắm nhiều nhất, và cả bốn thường có C00 trong danh sách tổ hợp ở nhiều trường. Nhưng gần như không ngành nào chỉ xét mỗi C00: trường thường mở song song A00, A01, D01 hoặc các tổ hợp có ngoại ngữ, và có thể chia chỉ tiêu, nhân hệ số, đặt điều kiện riêng. Mỗi trường quy định riêng, nên bức tranh dưới đây là nhận định chung để bạn biết cần tra gì.
Bài này đi qua từng hướng: ngành học thật sự đòi gì, khối C có lợi thế và bất lợi ở đâu, và những chỗ thí sinh hay vấp khi đọc đề án hoặc khi đã vào học. Phần cuối là bảng tự kiểm để bạn biết mình đang nghiêng về hướng nào.
Luật: lợi thế đọc viết, nhưng đừng xem nhẹ logic
Ngành luật dùng đúng thế mạnh của học sinh C00: đọc văn bản dài, nắm cấu trúc lập luận, viết rõ ràng. Lịch sử giúp hiểu vì sao một chế định pháp lý ra đời, Địa lý giúp hiểu những vấn đề về đất đai, tài nguyên, phân vùng hành chính. Vì vậy nhiều trường đào tạo luật có C00 trong tổ hợp xét tuyển.
Tuy vậy, học luật không phải học thuộc điều luật. Sinh viên luật phải áp dụng quy định vào tình huống cụ thể, phân tích các điều kiện, tìm ra trường hợp ngoại lệ. Đây là tư duy logic không kém gì Toán. Một số trường xét luật bằng A00, A01 cũng vì lý do này; ở những nơi đó, chỉ tiêu dành cho C00 có thể chỉ là một phần.
Chỗ dễ vấp khi đọc đề án: ngành luật kinh tế, luật thương mại quốc tế ở một số trường chỉ xét tổ hợp có Toán hoặc có ngoại ngữ, không xét C00, dù ngành luật chung ở cùng trường thì có. Đừng nghĩ "trường này nhận khối C cho ngành luật" là đúng với mọi chuyên ngành luật của trường. Kiểm tra từng mã ngành, và nếu đề án ghi chỉ tiêu riêng cho từng tổ hợp thì chép lại con số đó vào bảng của mình.
Báo chí – truyền thông: viết là cần, nhưng chưa đủ
Báo chí là ngành mà nhiều học sinh giỏi Văn nghĩ ngay tới. Chương trình học gồm viết tin, phóng sự, phỏng vấn, biên tập, và ngày càng nhiều phần làm video, âm thanh, nội dung số. Những ngành gần như truyền thông đa phương tiện, quan hệ công chúng còn có thêm phần tổ chức sự kiện, xây dựng hình ảnh.
Các trường đào tạo báo chí thường xét C00 cùng D01, D14, D15; một số nơi có thêm yêu cầu riêng hoặc vòng đánh giá năng khiếu, hồ sơ. Những yêu cầu này thay đổi theo năm và theo trường, nên đọc kỹ thông báo tuyển sinh.
Chỗ dễ vấp nằm ở hình dung về nghề. Viết văn hay không đồng nghĩa với viết báo tốt: báo chí đòi viết nhanh, ngắn, chính xác, kiểm chứng thông tin, và chủ động đi gặp người lạ để hỏi chuyện. Người viết giỏi nhưng ngại giao tiếp, ngại bị từ chối có thể thấy khó. Ngược lại, người không quá xuất sắc môn Văn nhưng tò mò, chịu khó hỏi, chịu khó đi thường làm tốt. Thử phỏng vấn một người hàng xóm và viết lại câu chuyện của họ trong năm trăm chữ là cách tự kiểm nhanh.
Du lịch – lữ hành: kiến thức Sử – Địa cộng ngoại ngữ
Ngành du lịch dùng trực tiếp kiến thức Lịch sử và Địa lý: giới thiệu di tích, giải thích cảnh quan, thiết kế lịch trình phù hợp với mùa và địa hình. Vì vậy C00, C04 và các tổ hợp có Văn hay xuất hiện ở ngành du lịch, quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, hướng dẫn du lịch. Nhiều trường cũng xét D01 và các tổ hợp có ngoại ngữ.
Chỗ dễ vấp thứ nhất là ngoại ngữ. Du lịch là ngành phục vụ cả khách trong nước lẫn khách quốc tế, và nhiều chương trình đặt chuẩn đầu ra ngoại ngữ khá rõ. Học sinh C00 không đầu tư tiếng Anh từ phổ thông thường phải học bù vất vả trong những năm đầu.
Chỗ dễ vấp thứ hai là hình dung "du lịch là được đi chơi". Thực tế, người làm lữ hành điều phối đoàn, xử lý sự cố, làm việc vào cuối tuần và mùa lễ khi người khác nghỉ. Người làm quản trị khách sạn, nhà hàng làm theo ca. Ai thích di chuyển, chịu được nhịp không cố định, thích giải quyết việc phát sinh với nhiều kiểu khách thì ngành này hợp.
Tâm lý học, xã hội học, công tác xã hội: ba ngành hay bị nhầm
Tâm lý học. Nghiên cứu hành vi, cảm xúc, nhận thức của con người. Chương trình có nhiều thống kê và phương pháp nghiên cứu, điều nhiều học sinh C00 không ngờ tới. Ngành thường xét C00, D01, B00 hay tổ hợp có Sinh tuỳ trường. Học tâm lý học không đồng nghĩa với được làm trị liệu ngay; công việc tham vấn, trị liệu chuyên sâu thường đòi đào tạo thêm và tuân theo quy định hiện hành.
Xã hội học. Nghiên cứu nhóm người, cộng đồng, các hiện tượng xã hội như di cư, gia đình, đô thị hoá. Sinh viên học thiết kế khảo sát, phỏng vấn sâu, phân tích số liệu. Hợp với người tò mò về "vì sao xã hội vận hành như vậy" và chịu được việc xử lý dữ liệu.
Công tác xã hội. Thiên về hành động: hỗ trợ trực tiếp người yếu thế như trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người cao tuổi, người khuyết tật. Có nhiều giờ thực hành ở cộng đồng, cơ sở bảo trợ. Hợp với người muốn giúp người cụ thể, chịu được những câu chuyện nặng nề.
Điểm chung về tổ hợp. Cả ba ngành thường có C00 ở nhiều trường, kèm D01 và đôi khi các tổ hợp có Toán. Mỗi trường quy định riêng, và đây là nhóm ngành mà tổ hợp có thể khác nhau khá nhiều giữa các trường.
Vào bằng C00, học cùng bạn vào bằng A00 và D01
Khi một ngành xét nhiều tổ hợp, lớp học năm nhất sẽ gồm sinh viên đến từ nhiều nền khác nhau. Ở ngành luật hay du lịch, bạn có thể ngồi cạnh người vào bằng A00, mạnh Toán – Lý – Hoá, và người vào bằng D01, mạnh tiếng Anh. Chương trình học là một cho tất cả.
Điều này tạo ra những điểm mạnh và điểm yếu khá rõ trong những tháng đầu. Sinh viên C00 thường thoải mái với các môn đọc nhiều, viết nhiều như lý luận chung, lịch sử nhà nước và pháp luật, văn hoá học, tiếng Việt thực hành. Họ hay gặp khó hơn ở các học phần dùng số liệu như thống kê xã hội, kinh tế học đại cương, hoặc các học phần ngoại ngữ chuyên ngành.
Cách ứng phó đơn giản: biết trước điểm yếu và bắt đầu bù từ mùa hè trước năm nhất. Ôn lại thống kê cơ bản ở mức phổ thông, duy trì tiếng Anh mỗi ngày. Và đừng ngại học nhóm với bạn mạnh phần mình yếu; bạn có thể đổi lại bằng việc giúp họ phần viết và đọc tài liệu.
Tóm lược chỗ dễ vấp ở bốn hướng
Bảng gom những điều thí sinh khối C hay bỏ sót khi chọn bốn hướng trên. Đây là nhận định chung, không thay cho việc đọc đề án.
| Hướng | Chỗ hay vấp khi đọc đề án | Chỗ hay vấp khi đã vào học | Việc nên làm sớm |
|---|---|---|---|
| Luật | Chuyên ngành luật kinh tế, luật quốc tế có thể không xét C00 | Tư duy áp dụng quy định vào tình huống | Tập phân tích một tình huống trong báo theo các bước |
| Báo chí | Yêu cầu riêng hoặc vòng đánh giá ở một số nơi | Phải chủ động đi gặp, hỏi người lạ | Viết thử một bài phỏng vấn ngắn |
| Du lịch | Tổ hợp có ngoại ngữ chiếm phần lớn chỉ tiêu ở một số trường | Chuẩn đầu ra ngoại ngữ; làm việc ngày lễ | Đầu tư tiếng Anh từ lớp 10 |
| Tâm lý học, xã hội học | Tổ hợp khác nhau nhiều giữa các trường | Thống kê và phương pháp nghiên cứu | Giữ Toán ở mức khá |
Ví dụ giả định: trường A xét ngành du lịch bằng C00, D01, D15 và chia chỉ tiêu theo phương thức, phần xét bằng điểm thi chỉ là một phần. Học sinh chỉ nhìn thấy chữ C00 sẽ đánh giá sai cơ hội của mình. Đọc thêm dòng chỉ tiêu, dòng phương thức và dòng ghi chú bao giờ cũng tốn ít thời gian hơn việc sửa nguyện vọng vào phút cuối.
Tự kiểm: mình nghiêng về hướng nào trong bốn hướng
Trả lời từng câu dưới đây bằng "có", "không" hoặc "chưa biết". Câu nào "chưa biết" là câu bạn cần đi tìm hiểu thêm.
- Mình thích tranh luận, tìm chỗ hở trong lập luận của người khác, và thấy hứng thú khi đọc một văn bản quy định? Nhiều câu "có" ở đây nghiêng về luật.
- Mình hay tò mò hỏi chuyện người khác, thích kể lại câu chuyện cho người khác nghe bằng chữ hoặc hình? Nghiêng về báo chí – truyền thông.
- Mình thích đi, thích tìm hiểu một vùng đất, không ngại làm việc ngày lễ và nói chuyện với người lạ bằng ngoại ngữ? Nghiêng về du lịch.
- Mình hay tự hỏi vì sao người ta hành xử như vậy, và không ngại làm việc với số liệu khảo sát? Nghiêng về tâm lý học, xã hội học.
- Mình muốn trực tiếp giúp những người đang gặp khó khăn, kể cả khi câu chuyện của họ nặng nề? Nghiêng về công tác xã hội.
- Đối chiếu với kết quả trắc nghiệm Holland nếu đã làm: nhóm Quản lý (E) thường gặp ở luật, du lịch; nhóm Nghệ thuật (A) ở báo chí; nhóm Xã hội (S) ở tâm lý học, công tác xã hội. Kết quả chỉ là gợi ý xu hướng.
Nếu bạn thấy mình nghiêng về hai hướng cùng lúc, đó không phải vấn đề. Hãy dùng đề án để xem trường nào xét cả hai ngành bằng tổ hợp của bạn, và đặt chúng vào danh sách nguyện vọng theo mức độ bạn muốn học.
Câu hỏi thường gặp
Ngành luật có nhân hệ số môn nào không?
Một số trường nhân hệ số cho một môn trong tổ hợp, ví dụ môn Văn hoặc Toán, tuỳ ngành và tuỳ năm. Thông tin này ghi trong đề án tuyển sinh, thường ở phần ghi chú của bảng ngành. Bạn đọc kỹ để tính điểm xét tuyển cho đúng.
Học báo chí có cần năng khiếu không?
Một số nơi có yêu cầu riêng hoặc vòng đánh giá thêm, nhưng nhiều trường chỉ xét tổ hợp. Năng khiếu báo chí thật sự là sự tò mò, khả năng hỏi và viết nhanh, chính xác. Những thứ đó rèn được nếu bạn bắt đầu viết đều từ phổ thông.
Học tâm lý học ra có làm chuyên gia tâm lý ngay không?
Tốt nghiệp cử nhân tâm lý học cho bạn nền kiến thức, nhưng công việc tham vấn, trị liệu chuyên sâu thường đòi đào tạo thêm, thực hành có giám sát và tuân theo quy định hiện hành. Hãy hỏi trường về hướng đi sau cử nhân trước khi chọn.
Ngành du lịch có cần giỏi tiếng Anh từ đầu không?
Không bắt buộc để trúng tuyển bằng C00, nhưng rất nên chuẩn bị từ phổ thông. Nhiều chương trình du lịch có chuẩn đầu ra ngoại ngữ và học phần dùng tiếng Anh. Học sinh khối C đầu tư sớm sẽ đỡ áp lực hơn rất nhiều ở năm đầu.
Xã hội học và công tác xã hội khác nhau thế nào?
Xã hội học thiên về nghiên cứu: tìm hiểu, đo đạc, giải thích các hiện tượng xã hội. Công tác xã hội thiên về hành động: hỗ trợ trực tiếp cá nhân, gia đình, cộng đồng gặp khó khăn. Người thích phân tích hợp xã hội học, người thích giúp trực tiếp hợp công tác xã hội.
Có nên đăng ký cả luật và báo chí cùng lúc?
Được, nếu bạn thật sự muốn học cả hai. Hệ thống đăng ký cho phép nhiều nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên. Hãy xếp ngành bạn muốn hơn lên trước, và chắc rằng mỗi ngành trong danh sách đều là ngành bạn sẵn lòng học bốn năm.