Học sinh theo khối B (Toán – Hoá – Sinh và các tổ hợp có Sinh) thường có nhóm Nghiên cứu (I), Thực tế (R) hoặc Xã hội (S) nổi bật trong mô hình sở thích nghề Holland; học sinh khối C (Văn – Sử – Địa và các tổ hợp có Văn) thường nổi bật ở nhóm Xã hội (S), Nghệ thuật (A), Quản lý (E) hoặc Nghiệp vụ (C). Đó là xu hướng hay gặp, không phải quy luật: nhiều học sinh có mã Holland "lệch" với tổ hợp mình đang học, và chính sự lệch đó là thông tin đáng giá khi chọn ngành.
Bài này không giải thích lại toàn bộ mô hình Holland (đã có chuyên mục riêng trên trang). Nó tập trung vào câu hỏi thực tế: khi bạn đã biết mình theo khối B hoặc khối C, kết quả Holland giúp bạn chọn ngành trong khối đó thế nào, và nên làm gì khi hai thứ không khớp nhau. Mọi kết quả Holland chỉ là gợi ý xu hướng, không phán ngành đúng hay sai.
Sáu nhóm Holland nhìn từ khối B và khối C
Bảng dưới đặt sáu nhóm sở thích cạnh những ngành thường xét bằng tổ hợp khối B và khối C. Mỗi ô chỉ là ví dụ, không liệt kê hết, và tổ hợp cụ thể của từng ngành do mỗi trường quy định.
| Nhóm Holland | Thích gì | Ví dụ ngành hay xét khối B | Ví dụ ngành hay xét khối C |
|---|---|---|---|
| Thực tế (R) | Làm bằng tay, với vật, cây, con, máy | Nông học, thú y, nuôi trồng thuỷ sản, kỹ thuật môi trường | Quản lý đất đai, một số ngành của lực lượng vũ trang |
| Nghiên cứu (I) | Tìm hiểu cơ chế, phân tích, thí nghiệm | Y khoa, dược học, công nghệ sinh học, xét nghiệm | Xã hội học, khảo cổ học, nghiên cứu lịch sử |
| Nghệ thuật (A) | Sáng tạo, diễn đạt, ý tưởng mới | Ít gặp; có thể hướng truyền thông khoa học | Báo chí, văn học, truyền thông đa phương tiện |
| Xã hội (S) | Giúp đỡ, giảng giải, chăm sóc | Điều dưỡng, y học dự phòng, sư phạm Sinh, Hoá | Sư phạm Văn, Sử, Địa, tâm lý học, công tác xã hội |
| Quản lý (E) | Thuyết phục, dẫn dắt, kinh doanh | Quản lý tài nguyên, kinh doanh nông sản, quản lý y tế | Luật, du lịch – lữ hành, quan hệ công chúng |
| Nghiệp vụ (C) | Quy trình, chính xác, sắp xếp | Kiểm nghiệm thực phẩm, dược, đảm bảo chất lượng | Lưu trữ học, hành chính, văn thư |
Nhìn cột khối B, bạn thấy nhóm I và R chiếm phần lớn, nhóm S xuất hiện mạnh ở các nghề chăm sóc. Nhìn cột khối C, nhóm S, A, E nổi bật. Nhưng hàng nào cũng có ví dụ ở cả hai cột: không nhóm Holland nào bị "khoá" trong một khối.
Học sinh khối B: mã Holland hay gặp và ngành gợi ý trong khối
Mã bắt đầu bằng I (như IR, IS). Bạn thích hỏi "vì sao" và tìm câu trả lời bằng thí nghiệm, quan sát. IR thường nghiêng về phòng thí nghiệm, kỹ thuật xét nghiệm, công nghệ sinh học, nông học nghiên cứu. IS nghiêng về y khoa, y học dự phòng, nơi hiểu biết khoa học được dùng để giúp người.
Mã bắt đầu bằng R (như RI, RC). Bạn thích kết quả nhìn thấy được, làm việc với cây, con, thiết bị. RI gần với thú y, nuôi trồng thuỷ sản, nông học thực hành; RC gần với kiểm nghiệm, vận hành hệ thống xử lý môi trường, nơi quy trình chặt chẽ là cốt lõi.
Mã bắt đầu bằng S (như SI, SR). Bạn muốn công việc có người cụ thể được giúp. SI hay gặp ở điều dưỡng, dinh dưỡng, sư phạm Sinh; SR có thể hợp với phục hồi chức năng, hộ sinh, những nghề vừa chăm sóc vừa làm bằng tay nhiều.
Mã có C nổi bật (như CI, IC). Bạn thích chính xác, có trình tự, kiểm tra kỹ. Dược học, đảm bảo chất lượng thực phẩm, kiểm nghiệm là những hướng mà tính cẩn trọng được đánh giá cao.
Học sinh khối C: mã Holland hay gặp và ngành gợi ý trong khối
Mã bắt đầu bằng S (như SA, SE). Bạn thích làm việc với người, giảng giải, lắng nghe. SA thường gặp ở sư phạm Ngữ văn, công tác xã hội, tâm lý học; SE hợp với những vị trí vừa giúp người vừa tổ chức, như quản lý giáo dục, công tác đoàn thể, hướng dẫn du lịch.
Mã bắt đầu bằng A (như AS, AE). Bạn muốn diễn đạt ý của mình bằng chữ, hình, lời nói. AS gần với báo chí, viết, truyền thông xã hội; AE gần với truyền thông đa phương tiện, quan hệ công chúng, sáng tạo nội dung có yếu tố thuyết phục.
Mã bắt đầu bằng E (như ES, EC). Bạn thích tranh luận, thuyết phục, dẫn dắt. ES hợp với luật (tư vấn, tranh tụng), du lịch – lữ hành, quản trị dịch vụ; EC hợp với quản lý hành chính, luật doanh nghiệp, quản lý nhà nước.
Mã có C nổi bật (như CS, CE). Bạn thích trật tự, hồ sơ rõ ràng, quy trình. Lưu trữ học, văn thư, hành chính, một số ngành của lực lượng vũ trang có thể hợp. Đây là nhóm hay bị học sinh khối C bỏ qua vì ít được nhắc đến.
Khi Holland và tổ hợp "lệch" nhau
Trường hợp thứ nhất: bạn học B00 nhưng nhóm nổi bật là A hoặc E. Có thể bạn chọn khối B vì giỏi các môn ấy hoặc vì gia đình, trong khi sở thích thật lại là sáng tạo hoặc kinh doanh. Không nhất thiết phải bỏ khối B: những ngành giao giữa hai thế giới như truyền thông khoa học, kinh doanh sản phẩm nông nghiệp, quản lý y tế có thể dùng được cả kiến thức lẫn sở thích. Nhưng bạn nên tự hỏi thật: mình có muốn học Hoá, Sinh thêm bốn, năm năm không.
Trường hợp thứ hai: bạn học C00 nhưng nhóm nổi bật là I hoặc R. Bạn thích tìm hiểu, thích làm với vật cụ thể, nhưng lại học Văn – Sử – Địa. Những ngành như khảo cổ học, địa lý học, quản lý đất đai, xã hội học định lượng có thể hợp. Nếu sở thích R rất mạnh, có thể bạn nên cân nhắc lại cặp môn tự chọn khi còn đủ thời gian.
Trường hợp thứ ba: kết quả Holland của bạn phẳng, không nhóm nào nổi bật. Điều này hay gặp ở học sinh chưa có nhiều trải nghiệm. Kết quả phẳng không phải là "không hợp gì"; nó gợi ý bạn cần thử thêm hoạt động thật trước khi tin vào trắc nghiệm. Chuyên mục tự đánh giá trên trang có cách lập nhật ký hoạt động để làm việc này.
Ví dụ giả định: hai học sinh cùng khối, hai hướng khác
Ví dụ giả định: Hà và Phong cùng học B00, điểm thi thử gần nhau. Mã Holland của Hà là SIA: Xã hội nổi bật, thích giúp người và giải thích. Mã của Phong là IRC: Nghiên cứu nổi bật, thích thí nghiệm và quy trình. Nếu chỉ nhìn điểm, cả hai có thể cùng đặt nguyện vọng vào một danh sách ngành. Nhìn thêm Holland, Hà nghiêng về điều dưỡng, y học dự phòng, sư phạm Sinh; Phong nghiêng về kỹ thuật xét nghiệm, công nghệ sinh học, kiểm nghiệm thực phẩm.
Tương tự với khối C: Linh và Quân cùng học C00. Linh có mã ASE, thích viết và kể chuyện; Quân có mã ECS, thích tranh luận, thích trật tự. Linh có thể cân nhắc báo chí, truyền thông; Quân có thể cân nhắc luật, quản lý nhà nước.
Ví dụ cho thấy Holland không thay thế tổ hợp, mà giúp chọn ngành trong phạm vi tổ hợp. Nó cũng không quyết định thay hai bạn: Hà vẫn có thể chọn y khoa nếu thật sự muốn, chỉ là Hà biết mình cần để ý phần nghiên cứu nặng mà mình ít hứng thú.
Bốn sai lầm hay gặp khi dùng Holland để chọn ngành trong khối
Trắc nghiệm Holland hữu ích, nhưng cũng dễ bị dùng sai. Đây là những cách dùng sai thường thấy ở học sinh khối B và khối C.
- Coi kết quả là phán quyết: "mã của mình là SAE nên không được học dược". Holland chỉ nói về sở thích, không nói về năng lực hay khả năng thành công; nó gợi ý nơi bạn có thể thấy hứng thú hơn, không cấm bạn đi đâu.
- Chỉ nhìn chữ cái đầu tiên: hai bạn cùng bắt đầu bằng I nhưng một người là IR, một người là IS sẽ hợp những ngành khá khác nhau. Đọc cả ba chữ và cả nhóm thấp nhất.
- Làm trắc nghiệm khi đang chịu áp lực: trả lời theo điều gia đình muốn hoặc theo hình ảnh mình muốn có, thay vì điều mình thật sự thích làm. Hãy làm lúc thoải mái và trả lời theo những hoạt động bạn đã từng trải qua.
- Dùng một bản trắc nghiệm không rõ nguồn rồi tin hoàn toàn: các bản trên mạng chất lượng khác nhau. Nên đối chiếu với nhận xét của thầy cô, người thân và trải nghiệm thật của chính mình.
Tránh được bốn sai lầm này, Holland trở thành một công cụ thu hẹp lựa chọn rất tiện, nhất là khi bạn đã có tổ hợp và cần chọn giữa nhiều ngành trong cùng khối.
Ghép kết quả Holland với đề án tuyển sinh
Năm bước dưới đây giúp bạn biến một mã ba chữ thành danh sách ngành cụ thể có thể đặt nguyện vọng.
- Ghi lại mã Holland ba chữ của bạn và hai nhóm thấp nhất. Nhóm thấp nhất quan trọng không kém: nó cho biết loại việc bạn nên tránh.
- Từ bảng ở đầu bài, liệt kê những ngành trong khối của bạn ứng với hai nhóm cao nhất.
- Loại khỏi danh sách những ngành có hoạt động chính thuộc nhóm thấp nhất của bạn.
- Mở đề án năm hiện hành của vài trường, kiểm tra từng ngành còn lại xét những tổ hợp nào, bạn có tổ hợp phù hợp không.
- Với mỗi ngành còn lại, tìm một cách trải nghiệm thật: nói chuyện với sinh viên, đi ngày hội, thử một hoạt động gần ngành. Giữ lại những ngành mà trải nghiệm làm bạn hứng thú hơn.
Kết quả của năm bước là một danh sách ngắn có lý do rõ ràng. Mang danh sách đó nói chuyện với gia đình và thầy cô sẽ dễ hơn nhiều so với việc chỉ đưa ra một tờ kết quả trắc nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh khối B có nhóm Holland Nghệ thuật cao thì có sao không?
Không có gì sai. Bạn vẫn có thể theo ngành khối B, nhưng nên tìm những hướng có chỗ cho sáng tạo như truyền thông khoa học, thiết kế sản phẩm thực phẩm, hoặc cân nhắc lại xem mình có thật sự muốn học sâu Hoá, Sinh không.
Khối C có hợp với nhóm Nghiên cứu không?
Có. Nhóm Nghiên cứu không chỉ dành cho khoa học tự nhiên; xã hội học, khảo cổ học, nghiên cứu lịch sử, địa lý học đều cần tư duy nghiên cứu. Học sinh khối C có nhóm I nổi bật có thể cân nhắc những ngành này, kèm giữ Toán khá cho phần thống kê.
Có nên đổi tổ hợp chỉ vì kết quả Holland?
Không nên đổi chỉ dựa vào một lần trắc nghiệm. Kết quả Holland là gợi ý xu hướng; hãy kết hợp với trải nghiệm thật, năng lực môn học và ý kiến thầy cô. Nếu nhiều nguồn cùng chỉ một hướng khác với tổ hợp hiện tại, lúc đó mới nên cân nhắc nghiêm túc.
Mã Holland có thay đổi theo thời gian không?
Có thể thay đổi, nhất là ở tuổi học sinh khi trải nghiệm còn ít. Nhiều người thấy nhóm nổi bật ổn định dần sau khi đi học, đi làm. Vì vậy nên làm lại trắc nghiệm sau một năm hoặc sau khi có trải nghiệm mới để so sánh.
Hai học sinh cùng mã Holland có nên chọn cùng ngành không?
Không nhất thiết. Cùng mã nhưng năng lực môn học, điều kiện gia đình, giá trị nghề nghiệp mỗi người khác nhau. Holland chỉ thu hẹp phạm vi; quyết định cuối cùng cần tính đến những yếu tố khác và mong muốn riêng của từng người.