PhuHop.comPhù Hợp
Mô hình Holland (RIASEC) là gì

Lục giác Holland: nhóm gần, nhóm xa và độ nhất quán của sở thích nghề

Sáu nhóm Holland xếp quanh một lục giác theo thứ tự R-I-A-S-E-C. Cách đọc nhóm kề, nhóm đối diện, độ nhất quán và dùng nó để mở rộng lựa chọn ngành.

Two Vietnamese teenagers kneeling on a classroom floor in Da Nang arranging six colored paper cards into a ring, hands only visible, afternoon light, cards plain and blank

Lục giác Holland là hình sáu cạnh trên đó sáu nhóm sở thích được xếp theo thứ tự Thực tế (R), Nghiên cứu (I), Nghệ thuật (A), Xã hội (S), Quản lý (E), Nghiệp vụ (C); nhóm đứng kề nhau giống nhau nhiều, nhóm đứng đối diện khác nhau nhiều nhất. Nhờ hình này, bạn đọc được không chỉ ba chữ cái trong mã mà cả quan hệ giữa chúng: sở thích của mình hài hoà hay kéo về hai phía.

Phần lớn học sinh chỉ nhìn ba chữ cái rồi bỏ qua hình lục giác in bên cạnh kết quả. Thật ra đây là phần cho nhiều gợi ý nhất khi bạn muốn biết nên mở rộng tìm hiểu sang những ngành nào và nên dè chừng điều gì. Bài viết giải thích cách đọc hình này từng bước.

Hình lục giác trông như thế nào

Hãy hình dung sáu đỉnh của một hình sáu cạnh đều, bắt đầu từ góc trên bên trái và đi theo chiều kim đồng hồ: Thực tế, Nghiên cứu, Nghệ thuật, Xã hội, Quản lý, Nghiệp vụ, rồi quay về Thực tế. Như vậy mỗi nhóm có hai hàng xóm kề bên, hai nhóm cách một đỉnh, và một nhóm nằm thẳng đối diện. Vị trí bắt đầu vẽ không quan trọng; điều quan trọng là thứ tự vòng tròn R–I–A–S–E–C–R.

Thứ tự này phản ánh dữ liệu: những người có sở thích Thực tế đậm thường cũng có sở thích Nghiên cứu hoặc Nghiệp vụ khá hơn so với sở thích Xã hội. Nói cách khác, khoảng cách trên hình gần đúng với mức khác biệt giữa các kiểu sở thích. Đây là cách Holland và các cộng sự biến một danh sách sáu nhóm thành một bản đồ có phương hướng.

Một mẹo nhỏ để nhớ: R và I cùng thích làm việc với vấn đề và sự vật; A và S cùng thích biểu đạt và kết nối con người; E và C cùng quen với tổ chức và hệ thống. Ba cặp này là ba “khu” của lục giác. Khi biết hai nhóm nổi nhất của mình nằm trong cùng một khu hay ở hai khu khác nhau, bạn đã đọc được nửa câu chuyện.

Ba mức khoảng cách giữa các nhóm

Với bất kỳ cặp nhóm nào, chỉ có ba khả năng về khoảng cách. Bảng dưới liệt kê đủ các cặp để bạn tra nhanh hai chữ đầu trong mã của mình.

Khoảng cáchCác cặpÝ nghĩa thường gặp
Kề nhauRI, IA, AS, SE, EC, CRHai sở thích bổ trợ nhau, dễ tìm ngành và môi trường dùng được cả hai
Cách một đỉnhRA, IS, AE, SC, ER, CICó điểm chung nhưng cũng có chỗ khác; nhiều ngành vẫn dung hoà được nếu chọn đúng mảng việc
Đối diệnRS, IE, ACHai sở thích kéo về hai hướng; vẫn hoàn toàn bình thường, chỉ cần tìm môi trường đặc thù hơn

Thứ tự chữ trong cặp không làm đổi khoảng cách: SE và ES đều là kề nhau. Thứ tự chỉ quan trọng khi bạn đọc nhóm nào nổi hơn, chuyện đó thuộc về cách đọc mã ba chữ.

Ví dụ giả định: một bạn có mã IAS. Hai chữ đầu I và A kề nhau, nên sở thích chính khá hài hoà: thích tìm hiểu và thích sáng tạo. Chữ thứ ba S cũng kề A, cho thấy cả ba nhóm nằm liền một cung trên lục giác.

Độ nhất quán: sở thích hài hoà hay kéo hai phía

Holland gọi mức gần nhau giữa các nhóm nổi trong mã là độ nhất quán. Thông thường người ta xét hai chữ đầu: kề nhau là nhất quán cao, cách một đỉnh là trung bình, đối diện là thấp. Từ “thấp” ở đây dễ gây hiểu lầm, vì nó nghe như một nhận xét tiêu cực. Thực ra nó chỉ mô tả rằng hai sở thích mạnh nhất của bạn ít khi cùng xuất hiện trong một công việc thông thường.

Theo lý thuyết, người có độ nhất quán cao thường dễ tìm môi trường thoả mãn được cả hai sở thích chính, nên con đường chọn ngành có xu hướng trơn tru hơn. Người có độ nhất quán thấp có thể thấy mình lưỡng lự lâu hơn, hay bị kéo giữa hai hướng, hoặc cảm giác một ngành chỉ đáp ứng được một nửa con người mình.

Nhưng đó là xu hướng thống kê, không phải số phận. Nhiều người có sở thích kéo hai phía lại tìm được những công việc kết hợp độc đáo, hoặc chọn một hướng làm nghề chính và giữ hướng kia làm hoạt động ngoài giờ. Biết độ nhất quán của mình chủ yếu giúp bạn chuẩn bị tâm lý: nếu thấy chọn ngành khó hơn bạn bè, có thể vì bức tranh sở thích của bạn phong phú hơn, chứ không phải vì bạn kém quyết đoán.

Hai trục ẩn dưới lục giác

Trục sự vật – con người. Một số nhà nghiên cứu, tiêu biểu là Dale Prediger, cho rằng có thể đọc lục giác bằng hai trục. Trục thứ nhất đi từ làm việc với sự vật, máy móc, vật liệu (gần phía Thực tế) sang làm việc với con người, giúp đỡ, giao tiếp (gần phía Xã hội). Bạn tự hỏi: mình thích một ngày làm việc phần lớn với đồ vật hay phần lớn với người?

Trục dữ liệu – ý tưởng. Trục thứ hai đi từ làm việc với dữ liệu, số liệu, quy trình (gần phía Nghiệp vụ và Quản lý) sang làm việc với ý tưởng, khái niệm, cách diễn đạt mới (gần phía Nghiên cứu và Nghệ thuật). Câu hỏi tương ứng: mình thích sắp xếp cái đã có cho chuẩn hay nghĩ ra cái chưa có?

Đặt mình lên hai trục. Khi đã trả lời hai câu hỏi trên, bạn có một điểm trên mặt phẳng. Điểm đó rơi vào khu nào của lục giác thì các nhóm ở khu ấy thường là các nhóm bạn nổi. Cách nghĩ này dễ hơn cho học sinh chưa quen sáu nhóm, và hữu ích để giải thích cho bố mẹ.

Giới hạn của cách đọc hai trục. Hai trục là cách đơn giản hoá. Chúng không thay được điểm của sáu nhóm, và không phải bài trắc nghiệm nào cũng báo kết quả theo hai trục. Dùng chúng như công cụ suy nghĩ chứ không phải phép đo.

Khi hai nhóm nổi nhất nằm đối diện nhau

Ba cặp đối diện là Thực tế – Xã hội, Nghiên cứu – Quản lý, Nghệ thuật – Nghiệp vụ. Nếu hai chữ đầu của bạn rơi vào một trong ba cặp này, việc đầu tiên là kiểm tra lại: điểm hai nhóm có thật sự nổi hơn hẳn các nhóm còn lại không, hay chỉ nhỉnh hơn chút ít? Nhiều khi chỉ cần chênh một hai điểm là thứ tự đã khác, và cặp đối diện biến mất.

Nếu đúng là hai nhóm đối diện cùng mạnh, hãy tìm những mảng việc nằm ở chỗ giao nhau. Người thích cả làm bằng tay lẫn làm việc với người có thể hợp với việc dạy kỹ năng thực hành, huấn luyện thể chất hay hướng dẫn kỹ thuật cho người dùng. Người thích cả tìm hiểu sâu lẫn dẫn dắt, thuyết phục có thể hợp với việc quản lý nhóm chuyên môn hay tư vấn kỹ thuật. Người thích cả sáng tạo lẫn trật tự có thể hợp với những việc cần thẩm mỹ trong khuôn khổ rõ ràng như dàn trang, biên tập hay lưu trữ hình ảnh. Đây chỉ là gợi ý minh hoạ, không phải danh sách đầy đủ.

Cách thứ hai là chấp nhận chia đôi: một nhóm làm hướng học chính, nhóm kia nuôi dưỡng qua câu lạc bộ, hoạt động ngoài giờ hoặc môn tự chọn. Không có quy định nào bắt bạn phải thoả mãn mọi sở thích trong một ngành duy nhất.

Dùng lục giác để mở rộng danh sách ngành cần tìm hiểu

Lục giác hữu ích nhất khi bạn đã có vài ngành trong đầu nhưng thấy chưa đủ, hoặc thấy các ngành mình nghĩ đến quá giống nhau. Cách làm:

  1. Đánh dấu ba nhóm nổi nhất của bạn trên hình lục giác.
  2. Liệt kê các ngành bạn đang nghĩ đến và tự hỏi mỗi ngành nghiêng về nhóm nào, dựa trên hoạt động học và làm chính.
  3. Nhìn các nhóm kề với nhóm nổi nhất của bạn: có nhóm ngành nào thuộc khu đó mà bạn chưa nghĩ tới không? Thêm vào danh sách để tìm hiểu.
  4. Nhìn nhóm đối diện với nhóm nổi nhất: những ngành nặng màu nhóm này thường ít hợp, nhưng hãy xem lại nếu có lý do khác khiến bạn quan tâm.
  5. Với mỗi ngành trong danh sách mới, tìm hiểu cụ thể sinh viên học gì ở năm đầu, làm những việc gì khi ra trường.
  6. Gạch những ngành mà khi tìm hiểu kỹ thấy hoạt động chính không khớp với điều bạn thích, dù tên ngành nghe hấp dẫn.

Mục tiêu không phải tìm một ngành “đúng mã”, mà có một danh sách lựa chọn rộng vừa phải và có lý do rõ ràng cho từng cái.

Lục giác không đều như hình vẽ

Hình lục giác trong sách và trong phiếu kết quả luôn được vẽ đều tăm tắp. Dữ liệu thật thì không đẹp như vậy. Các nghiên cứu ở nhiều nước cho thấy thứ tự vòng tròn R–I–A–S–E–C nhìn chung đứng vững, nhưng khoảng cách giữa các nhóm không bằng nhau: có cặp kề nhau gần hơn, có cặp xa hơn mức hình vẽ gợi ra, và mức độ khớp có thể khác giữa các nhóm người, các nền văn hoá.

Điều này có nghĩa là khi dùng lục giác cho bản thân, bạn nên coi nó như sơ đồ định hướng hơn là thước đo khoảng cách chính xác. Câu “hai nhóm này kề nhau nên chắc chắn hài hoà” là đọc quá tay. Câu “hai nhóm này kề nhau nên nhiều khả năng có nhiều ngành dùng được cả hai, mình sẽ tìm hiểu xem” mới là cách đọc đúng mức.

Cũng cần nhớ hình lục giác mô tả quan hệ giữa các loại sở thích, không mô tả quan hệ giữa con người. Hai bạn có mã đối diện nhau vẫn hoàn toàn học chung, làm chung, làm bạn với nhau tốt. Nhiều nhóm làm việc hiệu quả lại chính vì có người bổ sung cho nhau ở hai phía của lục giác.

Câu hỏi thường gặp

Thứ tự sáu nhóm trên lục giác Holland là gì?

Thứ tự vòng tròn là Thực tế (R), Nghiên cứu (I), Nghệ thuật (A), Xã hội (S), Quản lý (E), Nghiệp vụ (C), rồi quay lại Thực tế. Nhóm kề nhau giống nhau nhiều hơn, nhóm đối diện khác nhau nhiều nhất.

Ba cặp nhóm đối diện trên lục giác là những cặp nào?

Ba cặp đối diện là Thực tế với Xã hội, Nghiên cứu với Quản lý, Nghệ thuật với Nghiệp vụ. Có hai nhóm nổi nằm đối diện không phải là kết quả sai, chỉ cho thấy sở thích của bạn kéo về hai hướng.

Độ nhất quán thấp có phải là xấu không?

Không. Độ nhất quán chỉ mô tả hai nhóm sở thích mạnh nhất của bạn đứng gần hay xa nhau. Độ nhất quán thấp có thể khiến việc chọn ngành mất nhiều thời gian hơn, nhưng nhiều người vẫn tìm được hướng kết hợp hoặc chia hai sở thích thành nghề chính và hoạt động ngoài giờ.

Hai trục dữ liệu – ý tưởng và sự vật – con người có thay được sáu nhóm không?

Không. Hai trục là cách đơn giản hoá giúp dễ hình dung vị trí của mình trên lục giác. Kết quả sáu nhóm vẫn là thông tin chính, hai trục chỉ là công cụ suy nghĩ thêm.

Có nên chọn ngành thuộc nhóm đối diện với nhóm nổi nhất của mình không?

Lục giác gợi ý những ngành nặng màu nhóm đối diện thường ít hợp về sở thích. Nhưng nếu bạn có lý do khác đủ mạnh như năng lực, hoàn cảnh hay một mảng việc cụ thể trong ngành hợp với mình, hãy tìm hiểu kỹ thay vì loại ngay chỉ vì vị trí trên hình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138