PhuHop.comPhù Hợp
Mô hình Holland (RIASEC) là gì

Mã Holland ba chữ là gì: đọc thứ tự chữ cái để hiểu sở thích của mình

Mã Holland ba chữ ghép từ ba nhóm sở thích nổi nhất. Vì sao thứ tự chữ quan trọng, nghề được gán mã ra sao và cách biến mã thành lời tự mô tả.

High school girl in Can Tho writing in a plain notebook at a kitchen table at night, only her hands and shoulder visible, a cup of tea beside her, warm lamp

Mã Holland ba chữ là ba chữ cái của ba nhóm sở thích có điểm cao nhất trong sáu nhóm RIASEC, xếp từ cao xuống thấp, ví dụ SAE hay RIC. Chữ đầu cho biết hướng nổi nhất, hai chữ sau làm rõ sắc thái. Cùng ba chữ cái nhưng đổi thứ tự là đổi bức tranh, vì vậy đọc mã cần chú ý cả chữ lẫn thứ tự.

Bài viết giải thích mã được tạo ra thế nào, vì sao chữ thứ nhất nặng ký hơn, những mã hoán vị khác nhau ở đâu, các nghề trong danh mục được gán mã theo cách nào, và cuối cùng là cách chuyển mã của bạn thành một đoạn tự mô tả để đem đi trao đổi với thầy cô, bố mẹ.

Mã ba chữ được tạo ra như thế nào

Một bài trắc nghiệm Holland thường có nhiều phần: hỏi bạn thích hay không thích những hoạt động cụ thể, những nghề cụ thể, và đôi khi hỏi bạn tự đánh giá mình làm tốt những việc gì. Mỗi câu trả lời được cộng vào điểm của một trong sáu nhóm. Kết thúc, bạn có sáu con số. Lấy ba nhóm cao nhất, xếp từ cao xuống thấp, ghép chữ cái đầu tiếng Anh của chúng lại là ra mã.

Từ sáu nhóm có thể tạo ra một trăm hai mươi mã ba chữ khác nhau nếu tính cả thứ tự. Con số này cho thấy mã ba chữ chi tiết hơn nhiều so với việc chỉ nói “em thuộc nhóm Xã hội”. Hai bạn cùng nổi nhóm Xã hội nhưng một bạn là SAI, một bạn là SEC sẽ có sở thích khác nhau rõ rệt: bạn đầu nghiêng về sáng tạo và tìm hiểu, bạn sau nghiêng về tổ chức và quy trình.

Cũng có tài liệu chỉ dùng mã hai chữ cho gọn, hoặc báo cả sáu chữ theo thứ tự. Mã hai chữ dễ nhớ nhưng bỏ mất sắc thái; thứ tự đủ sáu chữ thì đầy đủ nhưng khó dùng. Mã ba chữ là điểm cân bằng được dùng phổ biến nhất trong tư vấn hướng nghiệp và trong các danh mục nghề.

Chữ thứ nhất, thứ hai, thứ ba nặng nhẹ khác nhau

Chữ thứ nhất là hướng chính. Đây là loại việc bạn thấy cuốn hút nhất, thường cũng là loại việc bạn có thể làm lâu mà ít thấy mệt về tinh thần. Khi tìm hiểu một ngành, câu hỏi đầu tiên nên là: phần lớn thời gian học và làm của ngành này có thuộc nhóm chữ thứ nhất của mình không?

Chữ thứ hai làm rõ hướng chính. Nó cho biết bạn muốn hướng chính được thực hiện theo kiểu nào. Hai bạn cùng chữ đầu R: bạn RI thích làm bằng tay kèm tìm hiểu nguyên lý, bạn RC thích làm bằng tay theo quy trình chuẩn xác. Cùng một ngành kỹ thuật, hai bạn có thể hợp với hai mảng việc khác nhau.

Chữ thứ ba là gia vị. Chữ thứ ba thường có điểm thấp hơn rõ, nên ảnh hưởng của nó nhẹ hơn. Nó hay quyết định những chi tiết như bạn thích môi trường làm việc ra sao, phần việc phụ nào khiến bạn vui. Đừng đặt cả quyết định lên chữ thứ ba.

Khoảng cách điểm quan trọng hơn thứ tự. Nếu chữ thứ nhất cao hơn hẳn hai chữ sau, mã của bạn có một hướng rất rõ. Nếu ba nhóm sát nút nhau, thứ tự giữa chúng không đáng tin lắm, bạn nên coi ba chữ đó như một cụm ngang hàng.

Cùng ba chữ cái, đổi thứ tự là đổi bức tranh

Để thấy thứ tự quan trọng thế nào, bảng dưới so ba mã hoán vị từ cùng các chữ S, A, E. Mô tả là ví dụ giả định để minh hoạ cách đọc, không phải định nghĩa cố định.

MãHướng chínhSắc thái thường gặp
SAELàm việc với con người, giúp đỡ, hỗ trợThích làm theo cách sáng tạo, có thêm chút dẫn dắt; hợp những việc vừa chăm sóc người vừa có không gian thể hiện ý tưởng
ASESáng tạo, biểu đạtMuốn sản phẩm sáng tạo hướng tới con người, có giao lưu; ít hợp những việc sáng tác một mình hoàn toàn tách biệt
EASDẫn dắt, thuyết phục, đạt mục tiêuThích dẫn dắt bằng ý tưởng mới và quan tâm tới người trong nhóm; hợp những việc tổ chức, khởi xướng có yếu tố sáng tạo
SEALàm việc với con ngườiNghiêng về tổ chức, điều phối người hơn là sáng tạo; hợp những việc giúp đỡ mà có vai trò đứng ra sắp xếp

Ba bạn với ba mã trên có thể cùng thấy hứng thú với một nhóm ngành, nhưng sẽ hợp với những phần việc khác nhau trong ngành đó. Đây là lý do khi tìm hiểu ngành, bạn nên đọc kỹ các hướng chuyên sâu và vị trí công việc, không chỉ tên ngành.

Nghề trong danh mục được gán mã theo cách nào

Khi xem các bảng tra “mã Holland của nghề”, bạn sẽ thấy mỗi nghề có một mã ba chữ giống như người. Mã này không do ai ngồi đoán. Các nhà xây dựng danh mục thường dựa vào hai nguồn: một là sở thích của những người đang làm nghề đó và thấy hài lòng, hai là phân tích các hoạt động chính mà công việc đòi hỏi. Mã của nghề vì thế là mô tả “màu sắc” trung bình của môi trường nghề.

Hiểu cách gán mã giúp bạn đọc bảng tra tỉnh táo hơn. Mã nghề là mức trung bình, nên bên trong một nghề luôn có nhiều vị trí lệch khỏi mã trung bình. Một nghề có mã chung là ISR vẫn có những vị trí nặng giao tiếp, những vị trí nặng quản lý. Ngoài ra, phần lớn các danh mục nghề có mã Holland được xây dựng ở nước ngoài, dựa trên cách tổ chức công việc ở đó. Cùng tên nghề nhưng ở Việt Nam có thể được tổ chức khác, nên mã có thể không khớp hoàn toàn.

Vì vậy khi so mã của mình với mã của nghề, đừng đòi khớp cả ba chữ theo đúng thứ tự. Một cách đọc thực tế hơn: nghề có chữ đầu trùng với một trong hai chữ đầu của bạn thì đáng tìm hiểu; nghề có ba chữ không dính chữ nào với bạn thì cần lý do khác thật thuyết phục mới nên theo.

Đừng quên ba chữ không có mặt trong mã

Mã ba chữ chỉ ghi ba nhóm cao nhất, nên ba nhóm còn lại thường bị bỏ qua. Thật ra nhóm có điểm thấp nhất cũng nói khá nhiều. Nó cho biết loại việc mà nếu phải làm phần lớn thời gian, bạn dễ thấy cạn năng lượng nhất. Một bạn mã AIS có nhóm C thấp hẳn có lẽ sẽ mệt mỏi ở những vị trí suốt ngày nhập liệu, đối chiếu sổ sách, dù bạn ấy hoàn toàn làm được nếu cần.

Khi tìm hiểu một ngành, bạn có thể dùng nhóm thấp nhất như một bộ lọc ngược: phần việc chính của ngành có nặng màu nhóm này không? Nếu có, hãy hỏi kỹ sinh viên hoặc người đang làm xem phần việc ấy chiếm bao nhiêu thời gian trong thực tế, và có hướng chuyên sâu nào ít phải làm loại việc đó hơn không.

Ngoài nhóm thấp nhất, nên chú ý cả nhóm thứ tư. Nếu điểm nhóm thứ tư chỉ kém nhóm thứ ba một chút, nó gần như có mặt trong mã. Khi đó bạn có thể viết thêm một mã thay thế, ví dụ AIS và AIE, rồi xem danh sách ngành của cả hai. Mã chính thức chỉ là cách cắt gọn, còn sở thích của bạn thì liền mạch, không dừng đúng ở chữ thứ ba.

Những lỗi hay gặp khi dùng mã ba chữ

Mã ngắn gọn nên rất dễ bị dùng quá mức. Đây là những lỗi gặp nhiều ở học sinh và cả người lớn khi lần đầu dùng mã Holland:

  • Coi mã như tên gọi của bản thân. “Em là người IAS” nghe gọn nhưng dễ biến mã thành chiếc nhãn cố định, trong khi sở thích còn thay đổi.
  • Chỉ tra ngành có đúng ba chữ y hệt. Cách này bỏ sót rất nhiều ngành phù hợp và vô tình loại ngành chỉ lệch thứ tự.
  • Bỏ qua điểm số phía sau mã. Hai mã giống nhau có thể đến từ hai hồ sơ điểm rất khác, một bên rõ nét, một bên sàn sàn.
  • So mã với bạn bè như so điểm thi. Không có mã nào tốt hơn mã nào. So để hiểu nhau thì được, so để hơn thua thì vô nghĩa.
  • Dùng mã từ một bài làm vội. Bài làm trong năm phút giữa giờ ra chơi khó cho mã đáng tin.
  • Đổi ngành ngay khi mã thay đổi. Mã lệch một chữ sau lần làm lại thường chỉ phản ánh dao động nhỏ, cần xem lại cả bức tranh trước khi kết luận.

Biến mã của bạn thành một đoạn tự mô tả

Ba chữ cái khó đem ra bàn với bố mẹ hay thầy cô. Một đoạn văn ngắn tự mô tả thì dễ hơn nhiều. Bạn có thể làm theo các bước sau, mất khoảng nửa giờ:

  1. Viết mã ba chữ và điểm của cả sáu nhóm lên đầu trang.
  2. Với chữ thứ nhất, viết hai ba hoạt động đời thực cho thấy bạn thích nhóm này, ví dụ việc bạn làm hoài mà không chán.
  3. Với chữ thứ hai, viết bạn muốn làm hướng chính theo kiểu nào, cũng kèm ví dụ cụ thể.
  4. Với chữ thứ ba, viết một câu về môi trường hay phần việc phụ khiến bạn thấy vui.
  5. Nhìn nhóm có điểm thấp nhất và viết một câu về loại việc bạn muốn tránh làm hằng ngày.
  6. Ghép lại thành một đoạn khoảng năm, sáu câu, đọc to và sửa cho giống cách bạn nói chuyện thường ngày.

Ví dụ giả định với mã RIC: “Mình thích làm những việc cầm nắm được, như sửa đồ điện trong nhà hay lắp mô hình. Mình hay muốn hiểu vì sao máy chạy, không chỉ làm theo hướng dẫn. Mình thấy dễ chịu khi mọi thứ có quy trình rõ. Mình không hứng thú lắm với việc thuyết trình hay thuyết phục người khác.” Đoạn văn như vậy là chất liệu tốt cho một buổi nói chuyện chọn ngành.

Câu hỏi thường gặp

Mã Holland ba chữ có tất cả bao nhiêu loại?

Nếu tính cả thứ tự, sáu nhóm tạo ra một trăm hai mươi mã ba chữ khác nhau. Nhiều mã trong số đó hiếm gặp, đặc biệt các mã ghép những nhóm đối diện nhau trên lục giác.

Chữ nào trong mã Holland quan trọng nhất?

Chữ thứ nhất thường quan trọng nhất vì là nhóm sở thích nổi nhất. Tuy vậy nếu điểm của ba nhóm đầu rất sát nhau, bạn nên coi cả ba chữ ngang hàng thay vì quá tin vào thứ tự.

Mã của em không trùng mã ngành em thích, em có nên bỏ ngành đó không?

Chưa nên bỏ ngay. Mã ngành là mức trung bình của cả nghề, trong khi nghề có nhiều vị trí khác nhau. Hãy tìm hiểu xem trong ngành có mảng việc nào khớp với sở thích của bạn, đồng thời xem lại vì sao bạn thích ngành đó.

Hai nhóm bằng điểm nhau thì ghi mã thế nào?

Cách phổ biến là ghi cả hai mã có thể có, ví dụ SAE và SEA, rồi tìm hiểu ngành theo cả hai. Điểm bằng nhau cho thấy hai nhóm đó có mức hứng thú tương đương, không cần ép chọn một.

Mã hai chữ và mã ba chữ khác nhau thế nào?

Mã hai chữ chỉ lấy hai nhóm cao nhất, dễ nhớ nhưng mất sắc thái. Mã ba chữ thêm nhóm thứ ba nên mô tả kỹ hơn, và là dạng được dùng nhiều trong tư vấn hướng nghiệp và danh mục nghề.

Mã Holland có thay đổi theo thời gian không?

Có thể. Ở tuổi học sinh, sở thích còn đang hình thành nên mã có thể đổi thứ tự hoặc đổi một chữ sau một hai năm. Sở thích thường ổn định dần khi bạn lớn lên và có thêm trải nghiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138