PhuHop.comPhù Hợp
Đọc điểm chuẩn cho đúng

So điểm của mình với điểm chuẩn năm trước bằng thứ hạng, không chỉ bằng con số

Cùng một con số điểm, năm nay và năm trước có thể ở hai vị trí khác nhau. Cách dùng phổ điểm và bách phân vị để quy điểm năm trước sang năm nay, kèm giới hạn.

Vietnamese teacher and student at a long wooden table in a school staff room in Tay Ninh, pointing at a blank sheet, over the shoulder shot, bright morning light

Muốn so điểm năm nay của bạn với điểm chuẩn năm trước cho công bằng, hãy so vị trí: điểm chuẩn năm trước nằm ở nhóm bao nhiêu phần trăm thí sinh cao nhất của tổ hợp, và điểm của bạn năm nay nằm ở nhóm nào. Cùng 24 điểm, năm đề khó có thể thuộc nhóm đầu, năm đề dễ có thể chỉ ở mức khá. So con số thô giữa hai năm là so hai thước đo khác nhau.

Bài này giải thích cách đọc phổ điểm, khái niệm bách phân vị nói đơn giản, cách quy một điểm chuẩn năm trước thành mốc tương đương năm nay và những giới hạn của phương pháp này. Mọi con số là ví dụ giả định. Phổ điểm thật bạn lấy từ tài liệu Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố sau kỳ thi; cách quy đổi chính thức giữa các phương thức, nếu có, theo công bố của trường năm hiện hành.

Vì sao con số thô đánh lừa

Điểm thi là kết quả của hai thứ: năng lực của thí sinh và độ khó của đề. Năng lực của cả lứa học sinh thay đổi chậm từ năm này sang năm khác, còn độ khó của đề có thể thay đổi rõ. Khi đề một môn dễ hơn, gần như mọi thí sinh có điểm môn đó cao hơn, và tổng điểm các tổ hợp chứa môn ấy dịch lên. Thứ hạng giữa các thí sinh thì gần như giữ nguyên.

Điểm chuẩn chịu đúng ảnh hưởng đó. Nếu năm trước ngành X lấy 24,0 và năm nay phổ điểm tổ hợp dịch lên một điểm, mức tương đương năm nay có thể quanh 25,0, dù ngành vẫn nhận cùng một nhóm thí sinh về năng lực. Một em năm nay đạt 24,5 nhìn con số 24,0 sẽ tưởng mình đã vượt, trong khi thực ra em đang đứng thấp hơn nhóm được nhận năm trước.

Điều ngược lại cũng xảy ra: năm đề khó, em đạt 23,5 tưởng mình thiếu so với 24,0 năm trước, nhưng vị trí thật của em có thể cao hơn. Em đó dễ tự loại mình khỏi một ngành vẫn nằm trong tầm. Đọc theo thứ hạng giúp tránh cả hai sai lầm, vì nó so cùng một thứ ở hai năm: vị trí trong lứa thí sinh.

Bách phân vị là gì, nói đơn giản

Bách phân vị cho biết một mức điểm đứng ở đâu so với toàn bộ thí sinh. Nói “điểm này ở bách phân vị 90” nghĩa là khoảng 90 phần trăm thí sinh có điểm thấp hơn hoặc bằng, chỉ khoảng 10 phần trăm cao hơn. Cách nói dễ hiểu hơn là “thuộc nhóm 10 phần trăm cao nhất”.

Để biết bách phân vị của một mức điểm, bạn cần phổ điểm: bảng hoặc biểu đồ cho biết có bao nhiêu thí sinh đạt mỗi mức điểm của một môn hay một tổ hợp. Cộng dồn số thí sinh từ mức cao nhất xuống tới mức điểm của bạn rồi chia cho tổng số thí sinh, bạn được tỉ lệ thí sinh có điểm từ mức đó trở lên. Sau kỳ thi tốt nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo thường công bố phổ điểm từng môn và nhiều tổ hợp phổ biến; những năm gần đây còn có công bố liên quan đến bách phân vị để các trường dùng khi quy đổi.

Bạn không cần tính chính xác đến từng phần trăm. Với mục đích đặt nguyện vọng, biết điểm của mình thuộc nhóm khoảng 5, 10 hay 20 phần trăm cao nhất của tổ hợp là đủ để so với vị trí của điểm chuẩn năm trước.

Quy điểm chuẩn năm trước thành mốc tương đương năm nay

Phương pháp gồm hai lần tra phổ điểm, một cho năm trước và một cho năm nay, cùng một tổ hợp:

  1. Lấy điểm chuẩn năm trước của ngành, đúng phương thức điểm thi và đúng tổ hợp bạn dùng. Ghi chú nếu ngành dùng thang 40.
  2. Tra phổ điểm tổ hợp đó của năm trước, xác định điểm chuẩn ấy thuộc nhóm bao nhiêu phần trăm cao nhất.
  3. Tra phổ điểm tổ hợp đó của năm nay, tìm mức điểm năm nay đứng ở cùng nhóm phần trăm ấy. Đó là mốc tương đương năm nay.
  4. Lặp lại cho hai năm trước nữa nếu có số liệu, để có ba mốc tương đương thay vì ba con số thô.
  5. So điểm năm nay của bạn với các mốc tương đương, rồi chia tầng nguyện vọng như bình thường.
  6. Ghi cả con số thô và mốc tương đương vào bảng ba năm của bạn, để thấy sự khác nhau.

Phương pháp này không cho bạn điểm chuẩn năm nay; nó cho bạn một mốc tham chiếu công bằng hơn con số thô. Điểm chuẩn thật vẫn phụ thuộc chỉ tiêu và số người đăng ký năm nay.

Ví dụ giả định: một ngành, hai năm, hai cách so

Ngành X của trường A xét D01. Mọi số liệu đều giả định để minh hoạ cách đọc.

Nội dungNăm trướcNăm nay
Điểm chuẩn ngành X24,00Chưa có
Vị trí của 24,00 trong phổ điểm D01Nhóm 12% cao nhấtNhóm 18% cao nhất (đề dễ hơn)
Mức điểm ở nhóm 12% cao nhất24,0024,90
Điểm của em Thảo—24,50
So bằng con số thô—Vượt 0,50 so với 24,00
So bằng thứ hạng—Thiếu 0,40 so với mốc tương đương 24,90

Hai cách so cho hai kết luận ngược nhau. Nếu Thảo dựa vào con số thô, em xếp ngành X vào tầng khá chắc; dựa vào thứ hạng, ngành X là lựa chọn sát nút hoặc với cao. Thảo không cần bỏ ngành X, nhưng cần thêm các lựa chọn an toàn phía dưới. Đó chính là giá trị của việc so bằng thứ hạng: nó không quyết định thay bạn, nó đặt ngành vào đúng tầng.

Giới hạn của cách so theo thứ hạng

Phổ điểm toàn quốc không phải hàng thí sinh của ngành. Những em đặt một ngành cạnh tranh thường có điểm cao hơn mặt bằng. Vị trí toàn quốc chỉ là điểm tựa chung; hàng thật của ngành hẹp hơn và có thể dịch khác.

Chỉ tiêu và số người đăng ký vẫn quyết định. Cùng nhóm phần trăm, nếu năm nay ngành giảm chỉ tiêu hay được nhiều em đặt lên đầu, mốc thật có thể cao hơn mốc tương đương. Quy theo thứ hạng chỉ khử được ảnh hưởng của đề thi, không khử được lực cung cầu.

Tổ hợp phải giống nhau. Cách so này chỉ đúng khi cùng một tổ hợp ở cả hai năm. Nếu ngành đổi tổ hợp hay tổ hợp có môn mới, phổ điểm hai năm không cùng nền.

Cấu trúc kỳ thi đổi thì phổ điểm cũng đổi. Khi kỳ thi thay đổi số môn hay cách chọn môn, thành phần thí sinh của từng tổ hợp thay đổi, và bách phân vị hai năm không còn so thẳng được.

Không dùng cho phương thức khác. Học bạ, đánh giá năng lực có phân bố riêng; cách quy đổi giữa các phương thức theo công bố chính thức của trường, không tự suy từ phổ điểm thi.

Khi nào không cần quy theo thứ hạng

Quy theo thứ hạng tốn công, và không phải lúc nào cũng cần. Nếu phổ điểm tổ hợp của bạn năm nay gần giống năm trước, chẳng hạn mức điểm ở nhóm 10 phần trăm cao nhất chỉ lệch vài phần trăm điểm, thì con số thô và mốc tương đương gần như trùng nhau. Khi đó bạn so trực tiếp với điểm chuẩn năm trước là đủ.

Cũng không cần quy với những ngành mà khoảng cách giữa điểm của bạn và vùng điểm chuẩn đã rất lớn, theo hướng nào cũng vậy. Một ngành mà điểm của bạn vượt mức trung bình ba năm ba điểm thì dù đề năm nay dễ hơn, ngành ấy vẫn là lựa chọn giữ chỗ. Một ngành cách bạn bốn điểm phía trên thì vẫn là lựa chọn với cao.

Phép quy theo thứ hạng đáng làm nhất ở vùng sát nút: những ngành mà điểm của bạn cách mức các năm trong khoảng một điểm, và năm thi có phổ điểm dịch chuyển rõ so với năm trước. Đây đúng là nhóm ngành mà một sai lệch nhỏ đủ đổi tầng nguyện vọng. Dồn công sức vào đúng nhóm này giúp bạn làm phép tính kỹ ở chỗ cần, thay vì tính cho mọi dòng trong bảng.

Nguồn số liệu dùng được và không dùng được

Phương pháp chỉ tốt bằng số liệu đầu vào. Một số gợi ý về nguồn:

  • Dùng được: phổ điểm và tài liệu thống kê do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố sau kỳ thi, có ghi năm, môn, tổ hợp và tổng số thí sinh.
  • Dùng được: thông báo điểm chuẩn chính thức của trường, đúng phương thức và tổ hợp.
  • Dùng được để đối chiếu: bài báo chính thống trích lại phổ điểm, khi có ghi nguồn rõ.
  • Không nên dùng: ảnh chụp biểu đồ không rõ năm, không rõ tổ hợp, lan truyền trong nhóm trò chuyện.
  • Không nên dùng: công cụ “dự đoán khả năng đỗ” không công bố cách tính và nguồn số liệu.
  • Không nên dùng: phổ điểm thi thử của một trường hay một trung tâm; mẫu nhỏ và không đại diện cho cả lứa.

Khi chưa có phổ điểm năm nay, chẳng hạn trong lúc ôn thi, bạn có thể ước lượng vị trí bằng kết quả các kỳ khảo sát diện rộng của địa phương, nhưng ghi rõ là ước lượng và thay bằng số liệu thật ngay khi có.

Gộp con số và thứ hạng vào cùng một bảng

Cách dùng thực tế nhất là thêm hai cột vào bảng điểm chuẩn ba năm mà bạn đã lập: một cột ghi vị trí phần trăm của điểm chuẩn mỗi năm, một cột ghi mốc tương đương năm nay. Như vậy mỗi ngành có hai bộ số: bộ con số thô cho biết thông báo đã ghi gì, bộ mốc tương đương cho biết vị trí ấy hôm nay ứng với mức nào.

Khi hai bộ số cho cùng một kết luận, bạn yên tâm hơn về tầng đã chia. Khi chúng cho kết luận khác nhau, như ví dụ của Thảo, bạn chọn kết luận thận trọng hơn cho việc chia tầng an toàn, nhưng không hạ thứ tự ngành mình muốn. Mục tiêu không phải tìm ra con số chính xác, mà là tránh đặt nhầm một ngành vào tầng giữ chỗ trong khi thực ra nó là ngành sát nút.

Cuối cùng, nhớ rằng mọi phép quy đổi đều có sai số. Một khoảng chênh vài phần mười điểm giữa điểm của bạn và mốc tương đương nằm trong vùng không chắc chắn. Vùng này là nơi thứ tự nguyện vọng, tiêu chí phụ và mong muốn thật của bạn quan trọng hơn bất kỳ phép tính nào.

Câu hỏi thường gặp

Phổ điểm là gì và tìm ở đâu?

Phổ điểm là phân bố số thí sinh theo từng mức điểm của một môn hay một tổ hợp. Sau kỳ thi tốt nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo thường công bố phổ điểm các môn và nhiều tổ hợp phổ biến; em tìm trên kênh thông tin chính thức của Bộ.

Năm nay đề dễ, em có nên cộng thêm một điểm vào điểm chuẩn năm trước cho chắc?

Cộng một con số đoán chừng dễ sai. Em dùng phổ điểm hai năm để tìm mốc tương đương theo thứ hạng, rồi so điểm của mình với mốc đó. Cách này dựa trên số liệu thật thay vì cảm nhận về đề.

Quy theo thứ hạng có cho biết chắc em đỗ hay trượt không?

Không. Nó chỉ khử ảnh hưởng của độ khó đề giữa hai năm. Chỉ tiêu, số người đăng ký và thứ tự nguyện vọng năm nay vẫn quyết định điểm chuẩn thật. Em dùng kết quả để chia tầng, không để kết luận.

Ngành đổi tổ hợp xét tuyển thì có quy theo thứ hạng được không?

Khó so trực tiếp, vì phổ điểm hai tổ hợp khác nhau không cùng nền. Em có thể tham khảo vị trí ở tổ hợp gần nhất nhưng nên ghi chú là ước lượng và để khoảng an toàn rộng hơn.

Có công cụ nào tính sẵn bách phân vị cho em không?

Một số trang chính thức có tài liệu hoặc công cụ tra cứu liên quan. Em nên ưu tiên tài liệu của Bộ và của trường. Công cụ không ghi nguồn số liệu và cách tính thì chỉ dùng để tham khảo.

Thứ hạng của em trong lớp có dùng thay phổ điểm được không?

Không nên. Lớp học là mẫu rất nhỏ và không đại diện cho cả nước. Thứ hạng trong lớp chỉ cho biết em đứng đâu trong lớp, còn phổ điểm toàn quốc mới là nền để so với điểm chuẩn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138