Các tổ hợp D02 đến D06 giữ Ngữ văn và Toán như D01, nhưng thay Tiếng Anh bằng một ngoại ngữ khác: D02 là tiếng Nga, D03 là tiếng Pháp, D04 là tiếng Trung, D05 là tiếng Đức, D06 là tiếng Nhật. Chúng thường được dùng để xét các ngành ngôn ngữ và khu vực học tương ứng (ngôn ngữ Pháp, ngôn ngữ Trung Quốc, Nhật Bản học…), sư phạm ngoại ngữ, và ở một số trường là các ngành kinh tế, du lịch, quan hệ quốc tế có liên kết với nước dùng thứ tiếng đó.
Đây là nhóm tổ hợp dành cho học sinh học ngoại ngữ thứ nhất không phải tiếng Anh, thường từ trường chuyên, lớp song ngữ hoặc tự học lâu năm. Số trường dùng mỗi tổ hợp ít hơn D01 nhiều, nên càng phải kiểm kỹ. Ngành nào nêu dưới đây cũng là "thường xét" ở một số trường; mỗi trường quy định riêng. Với tiếng Hàn và các thứ tiếng khác, mã tổ hợp và cách dùng do trường công bố, bài này không suy đoán mã.
Năm tổ hợp và nhóm ngành thường gặp
Bảng dưới tóm tắt năm tổ hợp. Cột cuối là nhóm ngành mà tổ hợp hay xuất hiện; không phải trường nào có ngành đó cũng dùng tổ hợp tương ứng.
| Mã | Ba môn | Ngành thường gặp (tham khảo) |
|---|---|---|
| D02 | Ngữ văn, Toán, Tiếng Nga | Ngôn ngữ Nga, Nga học, sư phạm tiếng Nga, một số ngành kinh tế hoặc kỹ thuật có liên kết |
| D03 | Ngữ văn, Toán, Tiếng Pháp | Ngôn ngữ Pháp, sư phạm tiếng Pháp, quan hệ quốc tế, một số chương trình kinh tế, luật có yếu tố Pháp ngữ |
| D04 | Ngữ văn, Toán, Tiếng Trung | Ngôn ngữ Trung Quốc, Trung Quốc học, sư phạm tiếng Trung, thương mại, du lịch |
| D05 | Ngữ văn, Toán, Tiếng Đức | Ngôn ngữ Đức, một số chương trình kỹ thuật, kinh tế hợp tác với Đức |
| D06 | Ngữ văn, Toán, Tiếng Nhật | Ngôn ngữ Nhật, Nhật Bản học, sư phạm tiếng Nhật, quản trị, du lịch |
Ngoài năm mã này, danh mục tổ hợp còn những mã ghép các thứ tiếng trên với Toán và môn khoa học, hoặc với môn xã hội. Chúng ít được dùng hơn nữa; nếu gặp trong đề án, đọc ngay chú thích ba môn trường ghi kèm, đừng đoán theo số.
Ai nên cân nhắc nhóm tổ hợp này
Người hợp nhất là học sinh đã học một ngoại ngữ không phải tiếng Anh như ngoại ngữ chính trong nhiều năm, đến mức thi môn đó tự tin hơn thi Tiếng Anh. Đó có thể là học sinh lớp chuyên Pháp, chuyên Trung, chuyên Nhật, chuyên Nga, chuyên Đức, học sinh lớp song ngữ, hoặc em lớn lên trong gia đình có người dùng thứ tiếng đó hằng ngày. Với các bạn này, D03, D04, D06… không chỉ là cửa vào ngành ngôn ngữ tương ứng mà còn là lợi thế cạnh tranh: ít người có điểm tổ hợp đó, nhưng người có thì thường rất vững.
Nhóm thứ hai là học sinh học tiếng Anh tốt nhưng đang tự học thêm một thứ tiếng thứ hai và muốn theo hẳn ngành ngôn ngữ đó. Với nhóm này, câu hỏi thực tế là: trình độ ngoại ngữ thứ hai đến kỳ thi có đủ để đạt điểm cao không? Nếu chưa chắc, thi Tiếng Anh để có D01 và nộp vào ngành ngôn ngữ thứ hai bằng D01, nếu trường nhận, thường an toàn hơn. Nhiều trường cho phép xét ngành ngôn ngữ Trung, Nhật, Pháp bằng D01 bên cạnh tổ hợp có đúng thứ tiếng của ngành.
Nhóm thứ ba ít được để ý: học sinh muốn học kỹ thuật hoặc kinh tế trong chương trình liên kết với Pháp, Đức, Nhật. Một số chương trình như vậy dùng D03, D05, D06 hoặc các tổ hợp có Toán và thứ tiếng tương ứng. Nếu bạn đang nhắm loại chương trình này, hãy tìm hiểu kỹ yêu cầu ngoại ngữ trong suốt quá trình học, không chỉ lúc xét tuyển.
Những điều cần kiểm khi thi ngoại ngữ không phải tiếng Anh
Kỳ thi tốt nghiệp có tổ chức môn đó không. Theo phương án hiện hành, môn Ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp có nhiều thứ tiếng để chọn, gồm tiếng Anh, Nga, Pháp, Trung, Đức, Nhật, Hàn. Danh sách và điều kiện đăng ký do Bộ công bố từng năm, bạn kiểm thông báo năm mình thi.
Ngành có nhận đúng thứ tiếng bạn thi không. Ngành ngôn ngữ Nhật có thể nhận D06 và D01 nhưng không nhận D03; ngành ngôn ngữ Pháp có thể nhận D03 và D01. Bạn đối chiếu thứ tiếng mình thi với từng ngành.
Môn ngoại ngữ có nhân hệ số không. Ngành ngôn ngữ ở nhiều trường nhân hệ số môn ngoại ngữ. Khi thi tiếng Nhật để vào ngôn ngữ Nhật, điểm tiếng Nhật được nhân lên; khi thi tiếng Anh để vào cùng ngành bằng D01, điểm tiếng Anh được nhân. Cách tính cụ thể ghi trong đề án.
Ngành có yêu cầu học từ đầu hay đòi đầu vào. Có chương trình ngôn ngữ dạy từ con số không cho người vào bằng D01, có chương trình chia lớp theo trình độ đầu vào. Biết trước điều này giúp bạn hình dung năm nhất nặng hay nhẹ.
Có dùng chứng chỉ quốc tế của thứ tiếng đó không. Một số trường cho quy đổi chứng chỉ tiếng Pháp, Trung, Nhật, Đức… theo bảng riêng. Mức chứng chỉ và cách quy đổi do trường quy định, thay đổi theo năm.
Nhóm tổ hợp D02–D06 và nhóm sở thích Holland
Học ngôn ngữ thứ hai đến trình độ thi được thường đòi hỏi kiên trì và chú ý chi tiết, nên nhiều học sinh nhóm này có điểm Holland cao ở nhóm Nghiệp vụ (C) — thích luyện tập đều đặn, chính xác — kèm Nghệ thuật (A) — thích ngôn từ, văn hoá, cái đẹp của chữ viết. Mã kiểu AC hoặc CA là gợi ý cho biên phiên dịch, biên tập xuất bản, giảng dạy ngoại ngữ.
Nếu bạn có nhóm Xã hội (S) hoặc Quản lý (E) nổi bật, tiếng Pháp, Trung, Nhật, Đức, Nga có thể là công cụ hơn là đích đến. Những hướng như du lịch quốc tế, kinh doanh với đối tác nói thứ tiếng đó, hướng dẫn khách, làm việc trong tổ chức quốc tế đều cần ngôn ngữ, nhưng công việc hằng ngày xoay quanh con người và giao dịch. Ngành Nhật Bản học, Trung Quốc học, quan hệ quốc tế thường mở rộng theo hướng này hơn ngành ngôn ngữ thuần.
Nhóm Nghiên cứu (I) mạnh có thể thấy mình trong ngôn ngữ học, khu vực học, nơi việc đọc tài liệu gốc và phân tích văn hoá, xã hội là trọng tâm. Dù mã Holland của bạn là gì, đây vẫn chỉ là xu hướng; điều kiện học ngoại ngữ ở địa phương, cơ hội trao đổi, và sở thích với văn hoá của nước đó cũng quan trọng không kém.
Năm đầu ở ngành ngôn ngữ không phải tiếng Anh thường ra sao
Người vào ngành ngôn ngữ Pháp, Trung, Nhật, Đức hay Nga thường gặp hai kiểu lớp trong năm thứ nhất. Kiểu thứ nhất dành cho sinh viên đã có nền, vào bằng D03, D04, D06 hay tổ hợp có đúng thứ tiếng: học thẳng kỹ năng nâng cao, ngữ pháp sâu, đọc văn bản dài. Kiểu thứ hai dành cho sinh viên vào bằng D01, bắt đầu từ bảng chữ cái hoặc hệ thống chữ viết, phát âm, mẫu câu cơ bản, với cường độ rất dày. Có trường chia lớp theo bài kiểm tra đầu vào, có trường xếp theo tổ hợp xét tuyển.
Với tiếng Trung và tiếng Nhật, khối lượng ghi nhớ chữ viết ở năm đầu thường lớn; với tiếng Đức và tiếng Nga, hệ thống biến đổi từ theo giống, số, cách là thử thách chính; với tiếng Pháp, phát âm và chia động từ chiếm nhiều thời gian. Song song với ngôn ngữ, chương trình thường có các học phần về văn hoá, lịch sử, xã hội của nước dùng thứ tiếng đó, cùng các môn chung như tiếng Việt thực hành, triết học, pháp luật đại cương.
Biết trước bức tranh này giúp bạn tự hỏi đúng câu: mình có chịu được nhịp luyện đều mỗi ngày trong bốn năm không, có tò mò về văn hoá của nước đó không. Nếu câu trả lời là có, tổ hợp chỉ còn là chi tiết kỹ thuật; nếu còn lưỡng lự, hãy thử tự học một tháng trước khi chốt.
Rủi ro riêng của nhóm tổ hợp ít người dùng
Ít người cạnh tranh không có nghĩa là ít rủi ro. Một vài điều cần nghĩ tới:
- Số trường ít: mỗi tổ hợp có thể chỉ xuất hiện ở vài trường, tập trung ở các thành phố lớn; danh sách nguyện vọng dễ bị hẹp.
- Phụ thuộc một môn: nếu bạn chỉ có điểm tiếng Pháp mà không có Tiếng Anh, toàn bộ khối D của bạn phụ thuộc vào một bài thi.
- Thay đổi tổ hợp: trường có thể điều chỉnh tổ hợp của ngành theo năm; tổ hợp ít dùng dễ bị bỏ hơn.
- Lệch giữa tổ hợp và chương trình: vào chương trình kinh tế bằng D03 nhưng học bằng tiếng Anh, bạn phải nâng tiếng Anh song song.
- Cơ hội thực hành: ở một số địa phương, môi trường dùng tiếng Đức, Nga, Pháp hạn chế; bạn cần tự tạo cơ hội luyện ngoài lớp học.
Cách đơn giản để giảm rủi ro là giữ thêm một đường dự phòng: tổ hợp khối khác không có ngoại ngữ (với hai môn tự chọn còn lại), hoặc phương thức xét học bạ, chứng chỉ mà trường có. Trước khi chốt, hỏi người đã học thứ tiếng đó ở bậc đại học về thực tế học tập.
Lập kế hoạch nếu bạn định thi một ngoại ngữ khác tiếng Anh
Một kế hoạch gọn, bắt đầu từ lớp 11 là hợp lý:
- Xác định thứ tiếng bạn có thể đạt điểm cao nhất vào thời điểm thi, dựa trên kết quả học thật chứ không theo mong muốn.
- Liệt kê ngành và trường dùng tổ hợp chứa thứ tiếng đó, đối chiếu với các trường dùng D01 cho cùng ngành.
- Quyết định thi thứ tiếng nào trong kỳ thi tốt nghiệp; vì chỉ có hai môn tự chọn, bạn thường chỉ chọn được một ngoại ngữ.
- Nếu có chứng chỉ quốc tế của thứ tiếng còn lại, tìm hiểu trường có cho quy đổi hay dùng trong phương thức riêng không.
- Tìm môi trường luyện: câu lạc bộ, bạn trao đổi, tài liệu nghe đọc hằng ngày.
- Rà lại đề án mỗi khi trường công bố, đặc biệt mục tổ hợp và môn nhân hệ số.
Kế hoạch này giúp bạn dùng thứ tiếng mình giỏi như một lợi thế chủ động, không phải phần thưởng may rủi.
Câu hỏi thường gặp
D04 gồm những môn nào?
D04 gồm Ngữ văn, Toán và Tiếng Trung. Tổ hợp này thường được dùng cho ngành ngôn ngữ Trung Quốc, Trung Quốc học và sư phạm tiếng Trung ở một số trường; nhiều trường cũng nhận D01 cho các ngành này.
Không thi tiếng Nhật thì có vào được ngành ngôn ngữ Nhật không?
Có thể, nếu trường nhận D01 hoặc tổ hợp khác bạn có cho ngành ngôn ngữ Nhật. Nhiều chương trình dạy tiếng Nhật từ đầu cho sinh viên vào bằng D01; bạn kiểm đề án và khung chương trình của trường.
Tiếng Hàn có tổ hợp xét tuyển riêng không?
Tiếng Hàn có trong danh sách ngoại ngữ thi tốt nghiệp theo phương án hiện hành, và một số trường dùng tổ hợp có tiếng Hàn cho ngành ngôn ngữ Hàn Quốc, Hàn Quốc học. Mã tổ hợp và cách dùng do trường công bố, bạn tra đề án năm hiện hành.
Thi tiếng Pháp có được xét ngành ngôn ngữ Anh không?
Thông thường ngành ngôn ngữ Anh xét các tổ hợp có Tiếng Anh. Rất ít trường nhận tổ hợp tiếng Pháp cho ngành này; nếu có, đề án sẽ ghi rõ. Bạn nên đọc kỹ thay vì suy từ trường khác.
Có nên đổi từ Tiếng Anh sang ngoại ngữ khác để ít cạnh tranh hơn?
Chỉ nên đổi khi bạn thật sự giỏi ngoại ngữ kia và ngành bạn nhắm dùng tổ hợp đó. Đổi chỉ vì nghĩ ít người thi thường rủi ro, vì số trường dùng ít và một bài thi không như ý sẽ ảnh hưởng toàn bộ kế hoạch.
Học chuyên tiếng Đức nhưng muốn học kỹ thuật thì dùng tổ hợp nào?
Bạn có thể tìm các chương trình kỹ thuật hợp tác với Đức có dùng tổ hợp chứa tiếng Đức, hoặc dùng tổ hợp khối A nếu thi Vật lí, Hoá học. Mỗi chương trình có yêu cầu ngoại ngữ khác nhau, bạn đọc đề án và thông tin chương trình.