PhuHop.comPhù Hợp
Tự đánh giá sở thích, năng lực, giá trị

Cách tìm điểm mạnh của bản thân khi chọn ngành: ba câu chuyện và một bảng đối chiếu

Điểm mạnh không chỉ là môn học tốt mà còn là cách bạn làm việc. Kể ba câu chuyện nhỏ, rút ra động từ chung và đối chiếu với đòi hỏi của nhóm ngành.

Two Vietnamese high school boys repairing a bicycle chain in a courtyard in Bắc Ninh, hands and tools in focus, faces out of frame, low angle, soft overcast light

Điểm mạnh của bản thân là những cách làm việc bạn lặp lại một cách tự nhiên và thường đưa tới kết quả tốt: tỉ mỉ, bền bỉ, nhạy với con người, giỏi sắp xếp, nghĩ ra cách mới. Nó rộng hơn môn học giỏi. Hai bạn cùng học tốt Hoá có thể có điểm mạnh rất khác nhau: một bạn mạnh ở kiên nhẫn làm lại thí nghiệm, một bạn mạnh ở nhìn ra quy luật từ bảng số.

Khi chọn ngành, điểm mạnh kiểu này quan trọng không kém tổ hợp môn, vì nó quyết định bạn có hợp nhịp làm việc của nghề hay không. Bài này hướng dẫn tìm điểm mạnh qua ba câu chuyện của chính bạn, gọi tên nó bằng động từ, rồi đối chiếu với đòi hỏi thường gặp của các nhóm ngành. Không có thang điểm, không so với ai, chỉ là nhìn lại chính mình cho rõ.

Điểm mạnh khác môn học giỏi ở chỗ nào

Môn học là nội dung, còn điểm mạnh là cách bạn xử lý nội dung đó. Học bạ cho bạn biết kết quả từng môn, nhưng không cho biết bạn đạt kết quả bằng cách nào. Có bạn được điểm Văn cao nhờ đọc rộng, có bạn nhờ lập dàn ý rất chặt, có bạn nhờ cảm nhận tinh. Ba con đường đó dẫn tới ba kiểu công việc khác nhau sau này.

Ngành nghề cũng vậy. Kế toán và thiết kế nội thất đều cần làm việc với con số, nhưng kế toán cần sự chính xác lặp lại hằng ngày, còn thiết kế cần đưa con số vào một ý tưởng không gian. Nếu bạn chỉ nhìn "giỏi Toán", bạn bỏ sót câu hỏi quan trọng hơn: bạn giỏi Toán theo kiểu nào.

Thêm một lợi ích: điểm mạnh mang đi được. Nếu sau này bạn đổi ngành, kiến thức chuyên môn có thể phải học lại, nhưng sự tỉ mỉ, khả năng giải thích cho người khác hiểu, hay khả năng giữ nhóm làm việc tới cùng sẽ đi theo bạn sang chỗ mới. Hiểu được điểm mạnh là có thêm một chiếc la bàn ngoài bảng điểm.

Kể ba câu chuyện nhỏ về những lần làm tốt

Cách đơn giản nhất để tìm điểm mạnh là quay về những lần bạn thấy mình làm tốt một việc và thấy vui vì điều đó. Không cần thành tích lớn; một buổi trực nhật bạn sắp xếp lại góc lớp cũng được tính.

  1. Viết ra ba lần trong khoảng hai năm gần đây bạn làm xong một việc và thấy hài lòng. Mỗi lần viết khoảng năm đến bảy câu: hoàn cảnh, việc cần làm, bạn đã làm gì, kết quả ra sao.
  2. Gạch chân mọi động từ mô tả việc bạn làm: tìm, hỏi, sắp xếp, thuyết phục, thử lại, vẽ, tính, lắng nghe, chia việc, sửa.
  3. Đặt ba câu chuyện cạnh nhau và tìm động từ xuất hiện ở ít nhất hai câu chuyện. Đó là ứng viên cho điểm mạnh.
  4. Với mỗi động từ lặp lại, hỏi thêm: mình làm việc này theo cách riêng nào? "Sắp xếp" có thể là sắp xếp đồ vật, sắp xếp ý, hay sắp xếp người.
  5. Viết lại thành câu ngắn kiểu "mình mạnh ở việc biến một nhóm việc lộn xộn thành kế hoạch rõ từng bước". Câu càng cụ thể càng dùng được.

Ví dụ giả định: một bạn kể ba chuyện là tổ chức quyên góp sách cũ, sửa lại quạt điện ở nhà và giúp em họ ôn thi vào lớp 6. Động từ lặp lại là "chia nhỏ" và "thử lại". Câu điểm mạnh rút ra: "mình kiên nhẫn chia một việc khó thành phần nhỏ và thử lại tới khi được". Câu này hợp với nhiều nhóm ngành kỹ thuật lẫn sư phạm, và đó là điều tốt chứ không phải mơ hồ.

Mười điểm mạnh thường gặp và nhóm ngành hay cần tới

Sau khi có câu điểm mạnh, bạn đối chiếu với bảng dưới. Bảng chỉ là gợi ý phổ biến; nghề nào cũng cần nhiều điểm mạnh cùng lúc, và mỗi người làm nghề lại dựa vào điểm mạnh khác nhau.

Điểm mạnhBiểu hiện ở trườngNhóm ngành hay cần tới
Tỉ mỉ, chính xácÍt sai lỗi nhỏ, kiểm lại bài trước khi nộpKế toán, kiểm toán, dược, xét nghiệm, kỹ thuật chất lượng
Bền bỉ với việc khóKhông bỏ bài khó giữa chừngNghiên cứu, kỹ thuật, lập trình, y khoa
Nhạy với cảm xúc người khácBạn bè hay tìm đến tâm sựTâm lý, công tác xã hội, sư phạm, điều dưỡng
Diễn đạt rõ ràngGiải thích bài dễ hiểuSư phạm, truyền thông, luật, biên tập
Tổ chức, sắp xếpLên kế hoạch cho nhóm, nhớ hạn chótQuản trị, hành chính, logistics, tổ chức sự kiện
Thuyết phụcRủ được người khác tham giaKinh doanh, marketing, quan hệ công chúng
Hình dung không gianVẽ sơ đồ nhanh, lắp ráp giỏiKiến trúc, xây dựng, cơ khí, thiết kế
Tò mò, hỏi tới cùngHay hỏi "vì sao" ngoài đềKhoa học cơ bản, báo chí điều tra, phân tích dữ liệu
Khéo tayLàm đồ thủ công, sửa đồ nhanhKỹ thuật viên, nha khoa kỹ thuật, may thời trang, ẩm thực
Nghĩ ra cách mớiHay đề xuất cách làm khácThiết kế, sản xuất nội dung, khởi nghiệp, kỹ thuật sáng tạo

Đọc bảng theo chiều ngang thay vì đi tìm ngành có tên đẹp. Nếu bạn có hai đến ba điểm mạnh cùng trỏ về một nhóm ngành, đó là nhóm đáng tìm hiểu kỹ trước.

Điểm yếu đôi khi là mặt trái của điểm mạnh

Chậm thường đi cùng kỹ. Bạn hay bị nhắc làm bài chậm? Hãy xem bạn chậm vì lơ đãng hay vì kiểm từng bước. Nếu là kiểm từng bước, bạn đang có sự tỉ mỉ mà nhiều nghề cần, chỉ cần tập phân bổ thời gian.

Nói nhiều thường đi cùng dễ kết nối. Bị ghi "hay nói chuyện riêng" trong sổ liên lạc không vui, nhưng phía sau có thể là khả năng bắt chuyện và giữ không khí nhóm, thứ rất cần ở nghề làm với con người.

Cứng đầu thường đi cùng bền bỉ. Người không chịu bỏ ý mình khó làm việc nhóm, nhưng cũng là người theo một bài toán tới cùng. Điều cần học là phân biệt lúc nên giữ và lúc nên nghe.

Mơ màng thường đi cùng tưởng tượng. Hay nhìn ra cửa sổ trong giờ học có thể là thiếu tập trung, cũng có thể là đầu óc đang dựng hình ảnh. Muốn biết là loại nào, xem bạn có hay biến những lúc đó thành tranh, truyện, ý tưởng hay không.

Ngại đám đông thường đi cùng tập trung sâu. Không thích phát biểu trước lớp không phải khuyết điểm cần sửa bằng mọi giá. Nhiều nghề đòi hỏi làm việc yên lặng nhiều giờ, và người ngại đám đông thường làm tốt ở đó.

Khi điểm mạnh chưa khớp với tổ hợp môn đang học

Có bạn tìm ra điểm mạnh là nhạy với con người và diễn đạt rõ, nhưng lại đang học theo định hướng khoa học tự nhiên vì đã chọn môn từ lớp 10. Điều này không đáng lo như bạn tưởng. Nhiều nhóm ngành cần cả nền tự nhiên lẫn kỹ năng làm việc với người: điều dưỡng, dược lâm sàng, giáo viên môn Khoa học, kỹ sư làm việc với khách hàng, quản lý dự án kỹ thuật.

Ngược lại, có bạn mạnh ở hình dung không gian và khéo tay nhưng đang học theo hướng xã hội. Bạn vẫn có những nhóm ngành dùng điểm mạnh đó mà xét tuyển bằng tổ hợp có Văn hoặc ngoại ngữ, chẳng hạn một số ngành thiết kế có thi năng khiếu. Tổ hợp nào được dùng cho ngành nào do từng trường quy định, nên bạn cần tra đề án tuyển sinh năm hiện hành của trường mình nhắm.

Điều nên tránh là bỏ qua điểm mạnh chỉ vì nó không khớp với môn đang học. Môn học quyết định cửa vào, còn điểm mạnh quyết định bạn có ở lại vui vẻ với nghề hay không. Khi hai thứ chưa khớp, việc cần làm là tìm giao điểm, không phải chọn một bỏ một.

Những lỗi hay gặp khi tự gọi tên điểm mạnh

Phần khó nhất không phải tìm câu chuyện mà là gọi tên cho đúng. Bốn lỗi dưới đây làm danh sách điểm mạnh trở nên vô dụng khi đem đi đối chiếu với ngành.

  • Dùng tính từ chung chung. "Chăm chỉ", "năng động", "có trách nhiệm" đúng với rất nhiều người nên không giúp phân biệt. Thay bằng câu có động từ và đối tượng: chăm chỉ làm gì, năng động ở hoàn cảnh nào.
  • Chép điểm mạnh người khác gán cho. Nếu từ nhỏ bạn được bảo là "khéo tay" nhưng ba câu chuyện của bạn không có câu nào dùng tới đôi tay, có thể đó là nhận xét cũ không còn đúng. Giữ lại thứ có bằng chứng gần đây.
  • Lấy kết quả thay cho cách làm. "Đạt giải học sinh giỏi" là kết quả, không phải điểm mạnh. Hỏi tiếp: mình đã làm gì khác để đạt được, ví dụ tự tìm đề cũ, lập bảng lỗi sai, hỏi thầy cô đến khi hiểu.
  • Chỉ tìm điểm mạnh trong học tập. Việc nhà, việc làm thêm, chăm em, giúp bố mẹ bán hàng đều là nơi điểm mạnh lộ ra, nhiều khi rõ hơn trên lớp vì không có điểm số chi phối.

Sau khi sửa bốn lỗi này, danh sách của bạn thường ngắn lại còn hai đến bốn điểm mạnh, mỗi điểm một câu. Ngắn như vậy là tốt: đủ cụ thể để đem đi so với mô tả công việc của từng nhóm ngành mà không bị lẫn.

Giữ cuốn sổ điểm mạnh qua các năm học

Điểm mạnh thay đổi chậm, nhưng nó có thay đổi, nhất là khi bạn gặp hoạt động mới. Bạn nên giữ một trang ghi chép riêng và cập nhật mỗi học kỳ: thêm câu chuyện mới về lần làm tốt, ghi những lời nhận xét cụ thể mà thầy cô hoặc bạn bè dành cho mình, đánh dấu điểm mạnh nào xuất hiện lại.

Trang ghi chép này có ích ở nhiều chỗ khác ngoài chọn ngành. Khi viết bài luận xin học bổng, khi trả lời phỏng vấn tuyển sinh, khi viết phần giới thiệu bản thân cho câu lạc bộ, bạn có sẵn ví dụ thật thay vì những câu chung chung kiểu "em là người năng động, chăm chỉ". Người đọc tin một câu chuyện cụ thể hơn mười tính từ.

Cuối cùng, đừng để danh sách điểm mạnh thành chiếc hộp nhốt mình. Biết mình mạnh ở việc gì giúp bạn chọn hướng đi, nhưng bạn vẫn có quyền thử những việc ngoài vùng quen thuộc. Đôi khi chính những lần thử đó lộ ra một điểm mạnh mới.

Câu hỏi thường gặp

Em kể mãi không ra ba câu chuyện làm tốt thì sao?

Hãy hạ tiêu chuẩn xuống: không cần giải thưởng, chỉ cần một lần bạn thấy hài lòng với việc mình làm. Nấu một bữa ăn, sửa lại cái kệ, giúp bạn hiểu một bài. Nếu vẫn khó, nhờ người thân nhắc lại những lần họ thấy bạn làm tốt; họ thường nhớ nhiều hơn bạn.

Điểm mạnh có phải là năng khiếu bẩm sinh không?

Một phần có yếu tố tự nhiên, nhưng phần lớn điểm mạnh được hình thành qua lặp lại và môi trường. Vì vậy học sinh lớp 10, lớp 11 vẫn có thể phát triển thêm điểm mạnh mới nếu có cơ hội làm việc đó đủ nhiều lần.

Có nên chọn ngành chỉ dựa trên điểm mạnh không?

Không nên chỉ dựa trên một yếu tố. Điểm mạnh cần đặt cạnh sở thích, giá trị bạn coi trọng, tổ hợp môn và điều kiện gia đình. Nó giúp bạn lọc danh sách ngành cho ngắn lại, còn quyết định cuối cùng là cân nhắc tổng thể.

Làm sao để không tự khen hay tự hạ mình quá đà?

Gắn mỗi điểm mạnh với ít nhất hai câu chuyện cụ thể và một lời nhận xét từ người khác. Nếu không tìm ra bằng chứng, hãy ghi là "đang hình thành". Cách này giữ bạn ở giữa, không phóng đại cũng không quá khắt khe.

Điểm mạnh và nhóm Holland khác nhau thế nào?

Nhóm Holland nói về loại hoạt động bạn thích, còn điểm mạnh nói về cách bạn làm tốt. Hai thứ bổ sung cho nhau: một bạn nhóm Xã hội có điểm mạnh diễn đạt rõ có thể hợp sư phạm, còn bạn cùng nhóm nhưng mạnh ở lắng nghe có thể hợp tham vấn hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138