PhuHop.comPhù Hợp
Môn mới và cách chọn môn từ lớp 10

Chuyên đề học tập THPT là gì: chọn ba cụm chuyên đề sao cho hợp ngành định học

Chuyên đề học tập ở THPT là phần học sâu của ba môn, học sinh tự chọn. Cách chọn ba cụm chuyên đề để đỡ cho môn thi, tổ hợp xét tuyển và ngành định học.

Vietnamese high school students in a chemistry lab in Can Tho pouring clear liquid into beakers during an elective session, teacher watching from the side, faces out of focus

Chuyên đề học tập là phần học thêm theo chiều sâu của một môn, nằm ngoài nội dung cốt lõi của môn đó; mỗi học sinh THPT chọn ba cụm chuyên đề của ba môn khác nhau. Nếu môn lựa chọn quyết định bạn học môn gì, thì chuyên đề quyết định bạn học sâu môn nào, theo hướng thực hành, ứng dụng hay mở rộng kiến thức.

Nhiều học sinh chọn chuyên đề rất vội vì nghĩ đó là phần phụ. Thực ra đây là chỗ để biến bốn môn lựa chọn thành một hướng đi rõ hơn. Bài này giải thích chuyên đề là gì, khác bài học thường ở đâu, và cách chọn sao cho đỡ được ngành bạn định học. Quy định chi tiết về thời lượng, đánh giá và việc chuyên đề có nằm trong đề thi hay không, bạn đối chiếu văn bản của Bộ và kế hoạch giáo dục của trường năm hiện hành.

Chuyên đề học tập khác bài học chính khoá ở đâu

Mỗi môn ở THPT có một phần nội dung cốt lõi mà học sinh chọn môn đó đều phải học. Chuyên đề học tập là phần bổ sung đi kèm một số môn, viết riêng thành từng cụm, tập trung vào những chủ đề cần thời gian thực hành hoặc đào sâu hơn. Với môn khoa học, đó thường là thí nghiệm, dự án nhỏ, ứng dụng vào đời sống. Với môn xã hội, đó là tìm hiểu tư liệu, khảo sát, trình bày. Với môn công nghệ, tin học, đó là thiết kế, lập trình, làm sản phẩm.

Khác biệt dễ thấy nhất là cách học. Bài chính khoá thường đi theo nhịp lý thuyết, luyện tập, kiểm tra. Chuyên đề cho phép giáo viên tổ chức theo nhóm, theo dự án kéo dài vài tuần, có sản phẩm cuối. Học sinh nào thích làm tay, thích tự tìm hiểu thường thấy giờ chuyên đề dễ chịu hơn giờ học thường.

Kết quả chuyên đề được đánh giá cùng với môn học đó theo quy định đánh giá học sinh hiện hành, nên không phải giờ học "cho có". Một chuyên đề làm tốt góp phần vào kết quả môn, và quan trọng hơn, cho bạn trải nghiệm gần với cách ngành đại học làm việc.

Môn nào có chuyên đề và chuyên đề thường thiên về hướng nào

Không phải môn nào cũng có chuyên đề học tập, và mỗi môn có những cụm chuyên đề riêng cho từng lớp. Bảng dưới mô tả hướng chung của chuyên đề ở các môn hay được chọn, để bạn hình dung chứ không thay cho danh sách cụ thể trong sách và kế hoạch của trường.

MônChuyên đề thường thiên vềHợp với hướng ngành
ToánỨng dụng toán vào thực tế, mở rộng một số mảng kiến thứcKỹ thuật, kinh tế, dữ liệu, sư phạm Toán
Vật lí, Hoá học, Sinh họcThí nghiệm, ứng dụng trong kỹ thuật, y sinh, môi trườngKỹ thuật, y dược, công nghệ sinh học, môi trường
Tin họcLập trình, xử lý dữ liệu, làm sản phẩm sốCông nghệ thông tin, dữ liệu, truyền thông số
Công nghệThiết kế kỹ thuật, sản xuất, công nghệ trồng trọt, chăn nuôiKỹ thuật, nông lâm, chế tạo
Ngữ văn, Lịch sử, Địa líĐọc, viết, nghiên cứu tư liệu, khảo sát thực địaBáo chí, luật, sư phạm, du lịch, xã hội học
Giáo dục kinh tế và pháp luậtTình huống kinh tế, pháp luật trong đời sốngKinh tế, luật, quản trị
Âm nhạc, Mĩ thuậtSáng tác, thực hành nghệ thuậtThiết kế, nghệ thuật, truyền thông

Cột cuối là nhận định chung, không có nghĩa trường đại học xét tuyển bằng chuyên đề. Giá trị của chuyên đề nằm ở chỗ nó cho bạn thử trước cách làm việc của ngành, và giúp môn liên quan vững hơn.

Ba cách chọn chuyên đề hay gặp, và khi nào mỗi cách hợp

Chọn theo môn sẽ thi tốt nghiệp. Cách phổ biến nhất. Bạn chọn chuyên đề của Toán và hai môn định chọn thi, để có thêm giờ làm việc với môn đó. Cách này hợp với học sinh đã khá rõ hướng ngành từ lớp 10.

Chọn theo ngành muốn thử. Bạn chưa chắc ngành, nên dùng chuyên đề để thử. Ví dụ đang phân vân giữa kỹ thuật và công nghệ thông tin thì một cụm chuyên đề Vật lí và một cụm Tin học cho hai trải nghiệm khác hẳn nhau. Cuối năm bạn sẽ biết mình thích cái nào hơn.

Chọn để bù chỗ yếu. Có học sinh chọn chuyên đề của môn mình còn yếu để có thêm thời gian. Cách này hợp khi môn đó là môn chốt cho ngành định học. Nếu môn yếu mà không cần cho ngành nào, dùng chỗ chuyên đề cho môn khác thường lợi hơn.

Cách cần tránh. Chọn chuyên đề chỉ vì nghe nói nhẹ, hoặc chọn theo bạn bè mà không xem nội dung. Ba cụm chuyên đề mỗi năm là quỹ thời gian không nhỏ trong ba năm cấp ba.

Nhà trường giới hạn lựa chọn chuyên đề ra sao

Giống như môn lựa chọn, chuyên đề học tập phụ thuộc vào khả năng của từng trường. Trường phải có giáo viên dạy được, phòng thí nghiệm hay phòng máy đủ dùng, và thường gộp chuyên đề thành vài gói đi kèm nhóm môn lựa chọn. Vì vậy, ở nhiều trường, khi bạn chọn một nhóm môn thì bộ chuyên đề đã gần như được xếp sẵn, chỉ còn một ít chỗ tự chọn.

Điều này có hai hệ quả. Thứ nhất, trước khi đăng ký nhóm môn, nên hỏi luôn nhóm đó đi kèm những chuyên đề nào, vì đôi khi hai nhóm môn giống nhau ở bốn môn nhưng khác nhau ở chuyên đề. Thứ hai, nếu trường cho chọn chuyên đề riêng, bạn nên đăng ký sớm vì cụm chuyên đề được nhiều người chọn có thể nhanh hết chỗ.

Một điểm nữa ít người để ý: chuyên đề cần giáo viên có chuyên môn sâu và thời gian chuẩn bị, nên chất lượng cụm chuyên đề có thể khác nhau giữa các trường, thậm chí giữa các lớp. Đó không phải lý do để bỏ qua chuyên đề, mà là lý do để bạn chủ động hơn: hỏi trước sản phẩm cuối của cụm là gì, mang câu hỏi của mình tới giờ học, và tự đặt mục tiêu nhỏ cho từng dự án.

Phụ huynh có thể hỏi thẳng nhà trường trong buổi họp đầu năm: danh sách cụm chuyên đề của từng nhóm môn, lớp nào học cụm nào, có đổi được không và hạn đổi khi nào. Đây là thông tin trường có sẵn, chỉ là ít khi được giải thích kỹ trong buổi họp đông người.

Chuyên đề và kỳ thi tốt nghiệp, xét tuyển đại học

Câu hỏi nhiều học sinh lo nhất là chuyên đề có vào đề thi không. Theo hướng dẫn đã công bố những năm đầu áp dụng chương trình mới, đề thi tốt nghiệp bám nội dung chương trình môn học; còn chi tiết phạm vi đề, bao gồm chuyên đề có nằm trong đó hay không, bạn cần đọc hướng dẫn tổ chức thi và đề minh hoạ của Bộ năm mình thi. Đừng dựa vào lời truyền miệng vì quy định có thể điều chỉnh.

Với xét tuyển đại học, các trường xét theo môn trong tổ hợp, không xét riêng điểm chuyên đề. Tuy vậy, chuyên đề gián tiếp giúp bạn ở ba chỗ. Một là làm môn liên quan chắc hơn, nhất là phần vận dụng. Hai là cho bạn sản phẩm, dự án để kể trong bài luận hay buổi phỏng vấn ở những trường có các phần đó. Ba là giúp bạn kiểm lại hướng ngành bằng trải nghiệm thật.

Vì vậy, đừng chọn chuyên đề với tâm lý "có tính điểm thi không". Hãy hỏi: chuyên đề này giúp mình học vững môn nào, và cho mình thử công việc gì.

Ví dụ giả định: ba học sinh, ba bộ chuyên đề

Bạn D, nhắm kỹ thuật cơ khí. Bốn môn lựa chọn là Vật lí, Hoá học, Công nghệ, Tin học. Bạn chọn chuyên đề Toán, Vật lí và Công nghệ. Lý do: Toán và Vật lí là hai môn bạn định thi, còn chuyên đề Công nghệ cho bạn thử vẽ kỹ thuật, thiết kế sản phẩm, đúng kiểu việc của ngành cơ khí. Cuối lớp 10, nếu thấy thích phần thiết kế hơn phần tính toán, bạn có thêm dữ liệu để nghĩ tới ngành thiết kế công nghiệp.

Bạn E, phân vân giữa luật và báo chí. Bạn chọn chuyên đề Ngữ văn, Lịch sử và Giáo dục kinh tế và pháp luật. Chuyên đề Ngữ văn luyện viết và đọc sâu, có ích cho cả hai hướng; chuyên đề pháp luật cho bạn làm quen với tình huống, lập luận; chuyên đề Lịch sử luyện làm việc với tư liệu. Sau một năm, bạn biết mình thích tranh luận theo quy tắc hay thích kể chuyện hơn.

Bạn G, muốn học dược nhưng yếu phần thí nghiệm. Bạn chọn chuyên đề Hoá học, Sinh học và Toán. Hai cụm đầu cho thêm giờ ở phòng thí nghiệm, đúng chỗ bạn cần luyện. Toán giữ nền cho phần tính toán trong Hoá. Đây là cách chọn để bù chỗ yếu của môn chốt.

Điều rút ra. Không có bộ chuyên đề chuẩn cho mọi người. Mỗi lựa chọn đều trả lời được một câu hỏi rõ ràng: học sâu để thi, học để thử ngành, hay học để bù chỗ yếu.

Quy trình chọn ba cụm chuyên đề trong một buổi tối

Nếu đã có bốn môn lựa chọn và danh sách chuyên đề của trường, bạn có thể chọn xong trong một buổi tối theo trình tự sau:

  1. Gạch chân hai môn bạn nghĩ nhiều khả năng sẽ thi tốt nghiệp hoặc dùng trong tổ hợp xét tuyển.
  2. Đọc tên và mô tả từng cụm chuyên đề của hai môn đó, đánh dấu cụm nào có thực hành, dự án.
  3. Chọn môn thứ ba theo một trong hai lý do: thử một hướng ngành khác, hoặc bù môn chốt còn yếu.
  4. Hỏi một anh chị khoá trên đã học các cụm đó về khối lượng và cách đánh giá.
  5. Đối chiếu với gói chuyên đề trường xếp sẵn cho nhóm môn của bạn; chỗ nào lệch thì hỏi giáo viên chủ nhiệm có đổi được không.
  6. Ghi lại lý do chọn từng cụm để cuối năm tự đánh giá.

Chọn chuyên đề không cần hoàn hảo. Mỗi năm học có thể có cụm chuyên đề khác, nên lớp 10 là lúc thử, lớp 11 và 12 là lúc dồn vào hướng đã rõ hơn.

Câu hỏi thường gặp

Chuyên đề học tập có bắt buộc không?

Có. Theo chương trình THPT hiện hành, học sinh chọn ba cụm chuyên đề học tập của ba môn học có chuyên đề. Đây là phần nằm trong kế hoạch giáo dục của trường, có đánh giá, không phải hoạt động ngoại khoá tự nguyện. Danh sách cụ thể do trường xây dựng theo khả năng tổ chức.

Có được chọn chuyên đề của môn mình không học lựa chọn không?

Chuyên đề có ở cả môn bắt buộc như Toán, Ngữ văn, Lịch sử và các môn lựa chọn. Thông thường học sinh chọn chuyên đề của môn bắt buộc hoặc môn đã chọn, vì chuyên đề đi kèm nội dung môn học. Cách xếp cụ thể tuỳ trường, nên hỏi giáo viên chủ nhiệm.

Chuyên đề có giúp điểm học bạ không?

Kết quả chuyên đề được đánh giá cùng với môn học tương ứng theo quy định đánh giá hiện hành, nên gián tiếp có mặt trong kết quả môn đó. Mức độ cụ thể phụ thuộc cách trường tổ chức kiểm tra, đánh giá. Làm tốt chuyên đề vẫn là lợi thế cho môn mình cần.

Mỗi năm có phải chọn lại chuyên đề không?

Mỗi lớp có các cụm chuyên đề riêng, nên về nguyên tắc mỗi năm học bạn học cụm khác của môn đã chọn hoặc có thể đổi môn chuyên đề nếu trường cho phép. Nhiều trường giữ ổn định theo nhóm lớp để dễ xếp thời khoá biểu. Hỏi kế hoạch cụ thể của trường.

Học sinh định thi năng khiếu nên chọn chuyên đề gì?

Nếu nhắm ngành thiết kế, nghệ thuật, chuyên đề Mĩ thuật hoặc Âm nhạc giúp duy trì thực hành đều đặn trong giờ học chính thức. Tuy vậy, thi năng khiếu đại học thường đòi luyện chuyên sâu hơn nhiều, nên chuyên đề chỉ là phần nền, không thay được việc luyện thêm.

Chuyên đề có giúp chọn ngành không?

Có, nếu bạn dùng nó như một lần thử. Một cụm chuyên đề có dự án cho bạn thấy mình có thích kiểu làm việc đó không: làm thí nghiệm, viết mã, khảo sát người, hay thiết kế sản phẩm. Ghi lại cảm nhận sau mỗi cụm là nguồn dữ liệu tốt khi chọn ngành ở lớp 12.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138