PhuHop.comPhù Hợp
Môn mới và cách chọn môn từ lớp 10

Môn bắt buộc và môn lựa chọn THPT theo chương trình 2018: học sinh lớp 10 cần biết gì

Chương trình THPT 2018 chia môn bắt buộc, môn lựa chọn và chuyên đề học tập. Hiểu cấu trúc này trước khi đăng ký môn lớp 10 để không khoá cửa ngành sau này.

Group of Vietnamese ninth graders and parents sitting on plastic chairs in a high school hall in Nghe An during an orientation evening, seen from behind, warm ceiling lights

Ở cấp THPT theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, học sinh học một nhóm môn bắt buộc chung, tự chọn thêm bốn môn trong chín môn lựa chọn, và chọn ba cụm chuyên đề học tập. Bốn môn lựa chọn được đăng ký ngay từ đầu lớp 10 và học liền ba năm, nên đây là quyết định ảnh hưởng trực tiếp tới môn thi tốt nghiệp và tổ hợp xét tuyển đại học sau này.

Bài này giải thích cấu trúc đó bằng ngôn ngữ của người sắp phải chọn: môn nào ai cũng học, môn nào mình quyết, nhà trường quyết phần nào, và vì sao cách nghĩ "chọn khối" của thế hệ trước không còn khớp. Các con số và tên văn bản dưới đây là khung chung; quy định chi tiết có thể được điều chỉnh, nên bạn luôn đối chiếu với văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo và thông báo của trường năm hiện hành.

Ba lớp của chương trình THPT: ai cũng học, mình chọn, học sâu thêm

Cách dễ nhớ nhất là hình dung chương trình THPT như ba lớp chồng lên nhau. Lớp dưới cùng là phần chung cho mọi học sinh, lớp giữa là phần mình tự chọn môn, lớp trên cùng là phần học sâu theo chuyên đề.

LớpGồm những gìAi quyết định
Môn và hoạt động bắt buộcNgữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Lịch sử, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp; nội dung giáo dục của địa phươngChương trình quy định, mọi học sinh đều học
Môn lựa chọnChọn bốn trong chín môn: Vật lí, Hoá học, Sinh học, Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ, Âm nhạc, Mĩ thuậtHọc sinh đăng ký, trong phạm vi các nhóm môn nhà trường mở được
Chuyên đề học tậpBa cụm chuyên đề của ba môn, học sâu thêm phần ứng dụng, thực hành của môn đóHọc sinh chọn, thường gắn với môn mình đã chọn hoặc môn bắt buộc
Môn tự chọn thêmTiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 2 nếu trường tổ chứcTuỳ nhu cầu và khả năng của trường

Điểm cần chú ý: chỉ lớp giữa và lớp trên là chỗ học sinh thật sự có quyền chọn. Hai lớp này chính là chỗ tạo ra khác biệt giữa hai bạn cùng lớp 10 về sau sẽ thi môn gì, xét được tổ hợp nào. Còn môn bắt buộc thì ai cũng như ai, không phải đắn đo.

Chín môn lựa chọn và vì sao chỉ được chọn bốn

Chương trình 2018 ban đầu chia các môn lựa chọn thành ba nhóm là khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, công nghệ và nghệ thuật, đòi học sinh chọn năm môn và mỗi nhóm có ít nhất một môn. Năm 2022, Bộ Giáo dục và Đào tạo sửa đổi chương trình: Lịch sử chuyển thành môn bắt buộc, còn học sinh chọn bốn môn trong chín môn còn lại mà không bị buộc phải rải đều ba nhóm. Đây là cấu trúc mà các khoá học sinh hiện nay đang học.

Con số bốn không phải ngẫu nhiên. Nó giữ tổng số tiết học trong tuần ở mức chấp nhận được, đồng thời đủ để một học sinh ghép được ít nhất một vài tổ hợp xét tuyển đại học từ môn mình học. Nếu bạn chọn bốn môn cùng hướng, ví dụ Vật lí, Hoá học, Sinh học, Tin học, bạn có nhiều cách ghép tổ hợp tự nhiên. Nếu bạn rải bốn môn ra bốn hướng khác nhau, bạn có nhiều lựa chọn nghề hơn nhưng mỗi hướng lại mỏng hơn.

Điều nhiều gia đình chưa để ý là môn không chọn thì gần như không được học tiếp ở lớp 11, lớp 12. Môn Vật lí của một học sinh không chọn Vật lí kết thúc ở lớp 9. Chính vì vậy, quyết định ở đầu lớp 10 nặng hơn cảm giác của nhiều người: nó không chỉ là chọn môn học cho một năm, mà là chọn bộ môn mình mang theo tới kỳ thi cuối cấp.

Chọn môn lựa chọn khác gì "chọn khối thi" ngày trước

Thời điểm sớm hơn. Thế hệ trước thường chọn khối A, B, C, D vào cuối lớp 11 hoặc lớp 12, trong khi vẫn học đủ các môn. Nay việc chọn môn diễn ra ngay đầu lớp 10, trước khi học sinh kịp học thử cấp ba.

Không còn đóng gói sẵn theo khối. Khối thi cũ là ba môn cố định. Bốn môn lựa chọn hiện nay là nguyên liệu, từ đó học sinh ghép ra tổ hợp. Một học sinh chọn Vật lí, Hoá học, Tin học, Địa lí có thể ghép nhiều tổ hợp khác nhau với Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ.

Có môn mới bước vào xét tuyển. Tin học, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật trước đây gần như không có mặt trong các khối truyền thống. Nay chúng là môn học ba năm, có thể là môn thi tốt nghiệp, và một số trường đã đưa vào tổ hợp xét tuyển. Trường nào dùng, dùng cho ngành nào, phải đọc đề án của từng trường.

Tên tổ hợp truyền thống vẫn còn dùng. Các mã quen thuộc như A00 (Toán, Vật lí, Hoá học), A01 (Toán, Vật lí, Tiếng Anh), B00 (Toán, Hoá học, Sinh học), C00 (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí), D01 (Ngữ văn, Toán, Tiếng Anh) vẫn xuất hiện trong đề án của nhiều trường. Cái mới là bên cạnh chúng có thêm những tổ hợp chứa môn mới.

Từ môn học lớp 10 đến môn thi tốt nghiệp và tổ hợp xét tuyển

Có một chuỗi ba mắt xích mà học sinh lớp 10 nên nhìn thấy ngay từ đầu. Mắt xích thứ nhất là môn học: bạn chỉ học tiếp ở cấp ba những môn mình chọn cộng với môn bắt buộc. Mắt xích thứ hai là kỳ thi tốt nghiệp THPT: từ năm 2025, thí sinh thi Toán, Ngữ văn và hai môn tự chọn trong số những môn đã học ở lớp 12, gồm Ngoại ngữ, Lịch sử và các môn lựa chọn có tổ chức thi. Mắt xích thứ ba là xét tuyển đại học: trường dùng điểm của các môn trong tổ hợp, có thể là điểm thi, điểm học bạ hoặc điểm kỳ thi riêng.

Hệ quả thực tế rất rõ. Một ngành xét tổ hợp B00 cần điểm Hoá học và Sinh học. Nếu ở lớp 10 bạn không chọn Sinh học, bạn không học Sinh ở lớp 12, cũng không chọn thi Sinh được, và tổ hợp đó gần như đóng lại với bạn theo đường điểm thi. Ngược lại, chọn đúng môn từ lớp 10 không bảo đảm đỗ ngành nào, nó chỉ giữ cánh cửa mở.

Vì thế, khi nghe ai đó nói "lớp 10 còn sớm, cứ chọn đại", bạn nên hiểu là họ đúng một nửa. Lớp 10 đúng là còn sớm để biết chắc mình học ngành gì. Nhưng chính vì chưa chắc, cách chọn hợp lý là chọn sao cho giữ được nhiều cửa nhất cho hai, ba hướng mình đang nghĩ tới, chứ không phải chọn bừa.

Nhà trường quyết định bao nhiêu phần trong lựa chọn của bạn

Trên giấy, học sinh được chọn bốn trong chín môn, tức là có hàng trăm cách kết hợp. Trên thực tế, một trường THPT không thể mở đủ hàng trăm kiểu lớp. Trường phải tính số giáo viên từng môn, số phòng thực hành, phòng máy, phòng âm nhạc, rồi đưa ra một số nhóm môn lựa chọn cố định để học sinh đăng ký. Có trường đưa ra năm sáu nhóm, có trường nhiều hơn, có trường ít hơn.

Điều này dẫn tới một tình huống hay gặp: nhóm môn bạn muốn không có trong danh sách của trường, hoặc nhóm đó đã đủ chỗ. Khi đó, bạn cần biết môn nào trong bốn môn là môn không thể thiếu cho hướng ngành mình nhắm, môn nào có thể nhường. Học sinh muốn theo hướng y dược thì Hoá học và Sinh học thường là hai môn phải giữ; học sinh nhắm công nghệ thông tin thì Vật lí hoặc Tin học thường quan trọng hơn môn còn lại.

Lời khuyên thực tế: ngay khi nhập học hoặc ngay khi trường công bố danh sách nhóm môn, xin bản danh sách đầy đủ, đọc kỹ từng nhóm và hỏi rõ hạn đăng ký, điều kiện chuyển nhóm. Nhiều phụ huynh chỉ nghe con kể lại qua lời bạn bè, và thường nghe sót.

Bốn hiểu lầm hay gặp khi bắt đầu lớp 10

"Chọn môn lớp 10 là chọn luôn ngành đại học." Không hẳn. Bốn môn quyết định những tổ hợp bạn dễ ghép, không quyết định ngành. Cùng một bộ môn có thể dẫn tới nhiều nhóm ngành, và một ngành thường nhận vài tổ hợp khác nhau.

"Chọn hết môn tự nhiên là an toàn nhất." An toàn với ai thích và học được môn tự nhiên. Với học sinh mạnh ngôn ngữ, xã hội, chọn bốn môn tự nhiên chỉ vì sợ có thể khiến ba năm cấp ba nặng nề mà điểm lại không đủ cạnh tranh.

"Tin học, Công nghệ là môn phụ, chọn cho nhẹ." Trong chương trình mới, đây là môn học chính thức ba năm có kiểm tra, đánh giá, có thể chọn thi tốt nghiệp. Chọn vì nghĩ là nhẹ thường dẫn tới bất ngờ ở lớp 11.

"Không chọn môn nào thì vẫn tự ôn để thi được." Môn thi tốt nghiệp phải nằm trong các môn đã học ở lớp 12. Tự học thêm để hiểu thì được, nhưng không thay được việc chính thức học môn đó ở trường.

Việc nên làm trong mấy tuần trước khi nộp phiếu đăng ký môn

Không cần biết chắc mình học ngành gì mới chọn môn được. Chỉ cần làm đủ những bước sau là quyết định đã tốt hơn nhiều so với chọn theo bạn thân:

  1. Ghi ra hai hoặc ba nhóm ngành đang nghĩ tới, kể cả nhóm chỉ mới tò mò.
  2. Với mỗi nhóm, tra xem ngành đó thường được xét bằng những tổ hợp nào trong đề án tuyển sinh năm gần nhất của vài trường, rồi gạch chân các môn lặp lại nhiều.
  3. Đối chiếu với kết quả học tập và cảm giác của chính mình ở lớp 8, lớp 9: môn nào học thấy có hứng, môn nào học thấy nặng.
  4. Lấy danh sách nhóm môn lựa chọn của trường, tìm nhóm giữ được nhiều môn đã gạch chân nhất.
  5. Nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên bộ môn về môn mình còn phân vân.
  6. Ghi lại lý do chọn, để cuối lớp 10 nhìn lại xem lý do đó còn đúng không.

Nếu bạn là phụ huynh, vai trò hiệu quả nhất là hỏi con những câu ở bước một và ba, rồi cùng con đọc danh sách của trường. Quyết định cuối cùng nên là của người sẽ ngồi học ba năm.

Câu hỏi thường gặp

Môn Lịch sử có bắt buộc ở cấp THPT không?

Theo chương trình sửa đổi năm 2022, Lịch sử là môn bắt buộc ở cấp THPT. Vì vậy bốn môn lựa chọn được chọn trong chín môn còn lại. Lịch sử cũng có thể được chọn làm môn thi tốt nghiệp nếu bạn muốn, theo quy chế thi năm hiện hành.

Chuyên đề học tập có bắt buộc phải cùng môn với môn lựa chọn không?

Quy định chung là chọn ba cụm chuyên đề của ba môn học có chuyên đề. Cách làm phổ biến là chọn chuyên đề của môn mình định thi hoặc định xét tuyển để học sâu hơn. Trường thường đưa ra các gói chuyên đề cố định, nên bạn hỏi danh sách cụ thể của trường.

Có được đổi môn lựa chọn sau khi đã học không?

Nhiều trường cho đổi trong một khoảng thời gian nhất định, thường kèm điều kiện học bổ sung và kiểm tra phần nội dung đã học của môn mới. Mức linh hoạt khác nhau giữa các trường và theo hướng dẫn của Sở, nên bạn cần hỏi trực tiếp nhà trường càng sớm càng tốt.

Ngoại ngữ 2 có tính vào bốn môn lựa chọn không?

Không. Ngoại ngữ 2 thuộc nhóm môn tự chọn thêm, chỉ học khi trường có tổ chức và học sinh có nhu cầu. Bốn môn lựa chọn vẫn chọn trong chín môn đã nêu. Học thêm Ngoại ngữ 2 làm tăng số tiết trong tuần, nên cân nhắc sức học của mình.

Học sinh trường chuyên chọn môn có khác trường thường không?

Học sinh lớp chuyên thường đã gắn với môn chuyên, và trường chuyên có cách xếp nhóm môn riêng cho từng lớp chuyên. Nguyên tắc chọn bốn môn lựa chọn vẫn theo chương trình chung, nhưng mức tự do có thể hẹp hơn. Hỏi trường về danh sách nhóm môn của lớp mình.

Văn bản nào quy định cấu trúc môn học này?

Khung chương trình nằm trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành năm 2018 và các lần sửa đổi sau đó. Cách tổ chức nhóm môn ở từng trường thì theo hướng dẫn của Sở và kế hoạch giáo dục của trường. Luôn đọc bản hiện hành vì quy định có thể thay đổi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138