PhuHop.comPhù Hợp
Ra quyết định chọn ngành

Chuyển ngành khi đang học đại học: phân biệt khó tạm thời với không hợp thật

Sinh viên muốn chuyển ngành: dấu hiệu nào là không hợp thật, các đường chuyển thường gặp, điều kiện hay có trong quy chế và cách nói với gia đình.

Vietnamese university student sitting on a dormitory balcony in Ho Chi Minh City at night, laptop closed beside her, looking at city lights, seen from behind

Trước khi chuyển ngành khi đang học đại học, việc quan trọng nhất là phân biệt "ngành này khó với mình lúc này" với "ngành này không hợp với mình", vì hai tình huống đó cần hai cách xử lý khác nhau. Khi đã chắc là không hợp, bạn có nhiều đường chuyển: chuyển ngành trong trường, chuyển trường, xét tuyển lại, hoặc học thêm ngành thứ hai — mỗi đường có điều kiện riêng do quy chế của từng trường quy định.

Bài viết dành cho sinh viên năm nhất, năm hai đang hoài nghi về ngành của mình, và cho phụ huynh nhận được cuộc gọi "con muốn đổi ngành". Bài không khuyên chuyển hay ở lại, mà giúp bạn có đủ thông tin để tự quyết.

Khó tạm thời hay không hợp thật

Năm nhất đại học khó với hầu hết mọi người: cách học mới, môn cơ sở khô, xa nhà. Bảng dưới gợi ý cách phân biệt hai tình huống dễ nhầm.

Dấu hiệuThường là khó tạm thờiCó thể là không hợp thật
Cảm giác với môn họcChán các môn đại cương nhưng thấy tò mò với môn chuyên ngành sắp họcĐọc mô tả các môn chuyên ngành năm sau thấy không muốn học môn nào
Kết quả học tậpKém ở học kỳ đầu, cải thiện dần khi quen cách họcCố gắng đúng cách mà vẫn không theo được các môn cốt lõi của ngành
Hình dung về nghềChưa rõ nghề sau này nhưng không thấy ghétBiết khá rõ công việc của nghề và thấy mình không muốn làm
Nguồn gốc khó chịuNhớ nhà, chưa có bạn, chưa quen tự quản lý thời gianBản chất công việc của ngành trái với sở thích lâu dài
Thời gian kéo dàiVài tuần đến một học kỳKéo dài qua nhiều học kỳ, ngày càng rõ

Nếu phần lớn dấu hiệu của bạn nằm ở cột giữa, có thể bạn cần hỗ trợ để thích nghi hơn là cần đổi ngành: phòng công tác sinh viên, cố vấn học tập, nhóm học tập, hay chỉ đơn giản là thêm thời gian. Nếu phần lớn nằm ở cột phải, việc tìm hiểu đường chuyển là hợp lý.

Dùng năm học vừa qua làm dữ liệu

Lần chọn ngành đầu tiên, bạn chọn dựa trên hình dung. Lần này, bạn có một năm hoặc nhiều hơn ở giảng đường để làm dữ liệu, và đó là thứ quý nhất. Hãy ngồi viết lại: những buổi học nào bạn thấy thời gian trôi nhanh, những bài tập nào bạn làm mà không cần ai nhắc, những lúc nào bạn thấy mệt nhất và vì sao. Ghi cả những hoạt động ngoài lớp, như câu lạc bộ, việc làm thêm, dự án nhóm.

Đọc lại danh sách đó, bạn sẽ thấy nó nghiêng về một vài kiểu việc. Đối chiếu với sáu nhóm Holland: bạn đang thích làm việc với đồ vật, với ý tưởng, với sự sáng tạo, với con người, với việc dẫn dắt hay với quy trình và số liệu? Nếu kiểu việc bạn thích nằm ngay trong một phần của ngành hiện tại, có thể bạn chỉ cần đổi hướng bên trong. Nếu nó nằm hẳn ở ngành khác, lý do chuyển của bạn đã có cơ sở.

Điều nên tránh là quyết định chỉ dựa trên một học kỳ tệ hoặc một môn học khó. Một môn khó không đại diện cho cả ngành, và một học kỳ tệ có thể đến từ hoàn cảnh hơn là từ sự không hợp. Nhìn trên cả năm, bạn sẽ thấy bức tranh công bằng hơn.

Ba việc nên làm trước khi nộp bất kỳ đơn nào

Chuyển ngành là quyết định lớn thứ hai sau lần chọn ngành đầu tiên. Lần này bạn có lợi thế: đã có trải nghiệm thật. Hãy dùng nó.

  1. Nói chuyện với cố vấn học tập hoặc giảng viên chủ nhiệm. Họ biết rõ quy chế của trường, các trường hợp chuyển ngành đã từng có, và đôi khi biết những hướng học trong chính ngành của bạn mà bạn chưa nghe tới.
  2. Làm lại trắc nghiệm Holland và so với lần trước. Sở thích có thể đã thay đổi sau một năm trải nghiệm. So sánh kết quả mới với công việc của ngành đang học và ngành định chuyển, coi đó là gợi ý xu hướng chứ không phải phán quyết.
  3. Tìm hiểu ngành định chuyển kỹ hơn lần đầu. Đọc chương trình đào tạo, dự vài buổi học nếu trường cho phép, hỏi sinh viên ngành đó. Lần chọn đầu có thể đã thiếu thông tin; lần này đừng để lặp lại.

Sau ba việc này, nếu bạn vẫn muốn chuyển, bạn sẽ có lý do rõ ràng để trình bày với nhà trường và gia đình. Nếu bạn đổi ý và ở lại, bạn cũng ở lại với hiểu biết rõ hơn về ngành mình.

Các đường chuyển thường gặp

Chuyển ngành trong cùng trường. Thường là đường ít mất mát nhất vì một số học phần chung có thể được công nhận. Điều kiện cụ thể do trường quy định, thường liên quan tới kết quả học tập và điều kiện đầu vào của ngành mới.

Chuyển sang trường khác. Phức tạp hơn vì phải đáp ứng điều kiện của cả trường đi lẫn trường đến, và mức công nhận học phần tuỳ trường đến xem xét. Cần liên hệ trực tiếp phòng đào tạo của cả hai bên.

Dự tuyển lại từ đầu vào năm sau. Bạn tham gia xét tuyển như một thí sinh, theo các phương thức trường mới cho phép. Đường này cho bạn chọn ngành rộng hơn nhưng thường tốn thêm thời gian học, và cần tính kỹ với gia đình.

Học song ngành hoặc văn bằng hai. Nhiều trường cho sinh viên đủ điều kiện học thêm một ngành thứ hai song song, hoặc học văn bằng hai sau khi tốt nghiệp. Hợp với bạn nào vẫn thấy ngành hiện tại có giá trị nhưng muốn thêm một hướng khác.

Ở lại ngành, đổi hướng bên trong. Nhiều ngành có các chuyên ngành, môn tự chọn hoặc hướng nghiên cứu rất khác nhau. Đôi khi điều bạn không hợp chỉ là một phần của ngành, và một chuyên ngành khác bên trong lại khớp với bạn hơn.

Điều kiện chuyển ngành thường có trong quy chế

Việc chuyển ngành ở bậc đại học được đặt trong khung quy chế đào tạo trình độ đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, và mỗi trường cụ thể hoá thành quy định riêng. Vì vậy, nguồn đáng tin nhất luôn là quy chế đào tạo hiện hành của chính trường bạn, thường được đăng trên trang của phòng đào tạo hoặc trong sổ tay sinh viên.

Các điều kiện hay gặp trong quy định của nhiều trường gồm: sinh viên không đang trong diện bị xem xét buộc thôi học hay bị cảnh báo kết quả học tập; kết quả đầu vào đáp ứng điều kiện trúng tuyển của ngành mới trong cùng khoá tuyển sinh; ngành mới còn khả năng tiếp nhận; và có sự đồng ý của các đơn vị quản lý liên quan. Một số trường còn giới hạn thời điểm được chuyển, chẳng hạn không cho chuyển ở những học kỳ nhất định.

Đừng dựa vào lời kể của bạn bè ở trường khác, vì quy định giữa các trường có thể khác nhau đáng kể. Khi đọc quy chế, hãy chú ý ba điều: thời điểm nộp đơn, hồ sơ cần có, và cách xử lý những học phần đã học. Ghi lại câu hỏi và mang tới hỏi trực tiếp phòng đào tạo để tránh hiểu sai. Nếu được trả lời bằng lời, hãy hỏi thêm văn bản hoặc điều khoản cụ thể mà câu trả lời dựa vào, để sau này có căn cứ khi làm hồ sơ.

Những học phần đã học có mất không

Đây là câu hỏi nhiều sinh viên lo nhất. Câu trả lời ngắn là: tuỳ. Các học phần chung như ngoại ngữ, lý luận chính trị, giáo dục thể chất thường dễ được công nhận khi chuyển ngành trong cùng trường. Các học phần cơ sở ngành có thể được công nhận nếu nội dung tương đương với học phần của ngành mới. Còn các học phần chuyên biệt của ngành cũ thường không được tính vào chương trình ngành mới, dù vẫn có thể được ghi trong bảng điểm.

Việc công nhận do trường xem xét dựa trên đề cương học phần và số tín chỉ. Hãy chuẩn bị sẵn danh sách các học phần đã học, kèm đề cương nếu có, để phòng đào tạo đối chiếu. Biết trước số học phần được công nhận giúp bạn ước lượng mình sẽ phải học thêm bao lâu ở ngành mới.

Nếu số học phần được công nhận ít, việc chuyển ngành gần như tương đương bắt đầu lại. Điều đó không có nghĩa là không nên chuyển, nhưng cần được tính vào kế hoạch thời gian và bàn kỹ với gia đình.

Nói với gia đình về việc chuyển ngành

Với phụ huynh, tin con muốn chuyển ngành thường gây lo lắng: lo con bỏ dở, lo mất thời gian, lo con thiếu kiên trì. Cách nói tốt nhất là đi kèm thông tin. Kể cho bố mẹ những gì bạn đã trải qua trong năm học, những gì bạn đã tìm hiểu về ngành mới, các điều kiện trong quy chế, và kế hoạch cụ thể nếu được chuyển.

Nếu bạn chưa chắc, cũng nên nói với gia đình ngay từ giai đoạn tìm hiểu, thay vì đợi tới khi đã nộp đơn. Bố mẹ được biết sớm sẽ có thời gian suy nghĩ và góp ý, và bạn cũng có thêm một nguồn hỗ trợ trong lúc phân vân.

Phía phụ huynh, khi nghe con muốn chuyển ngành, hãy hỏi về những gì con đã trải qua trước khi bàn đúng sai. Một năm học ở môi trường mới là dữ liệu thật mà lúc chọn ngành cả nhà chưa có. Quyết định thứ hai, dựa trên trải nghiệm đó, có thể chín chắn hơn quyết định đầu tiên. Điều con cần lúc này thường không phải lời trách vì đã chọn sai, mà là một người cùng ngồi đọc quy chế, cùng tính thời gian học thêm và cùng nghĩ xem phương án nào hợp với cả con lẫn điều kiện của gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Sinh viên năm nhất có được chuyển ngành ngay không?

Tuỳ quy chế đào tạo của từng trường. Một số trường giới hạn thời điểm được chuyển, chẳng hạn không xét chuyển ở năm học đầu tiên. Hãy đọc quy chế hiện hành của trường bạn và hỏi trực tiếp phòng đào tạo để biết chính xác.

Chuyển ngành có làm chậm thời gian tốt nghiệp không?

Thường là có, mức độ tuỳ số học phần được công nhận. Chuyển giữa hai ngành gần nhau trong cùng trường thường ít bị chậm hơn chuyển sang ngành khác hẳn. Hãy xin phòng đào tạo ước tính số học phần cần học thêm trước khi quyết định.

Điểm đầu vào không đủ ngành mới thì có chuyển được không?

Nhiều trường yêu cầu kết quả đầu vào đáp ứng điều kiện trúng tuyển của ngành mới trong cùng khoá tuyển sinh. Nếu không đáp ứng, bạn có thể tìm hiểu đường dự tuyển lại năm sau hoặc học song ngành, văn bằng hai khi đủ điều kiện.

Có nên học song ngành thay vì chuyển hẳn không?

Học song ngành hợp với những bạn vẫn thấy ngành hiện tại có giá trị và có đủ sức học khối lượng lớn hơn. Nếu bạn thật sự không muốn tiếp tục ngành hiện tại, học song ngành có thể chỉ kéo dài sự mệt mỏi.

Học kém ở năm nhất có phải là dấu hiệu nên chuyển ngành không?

Không nhất thiết. Học kém năm nhất có thể do chưa quen cách học đại học, do hoàn cảnh sống mới hoặc do các môn đại cương. Hãy tìm hỗ trợ từ cố vấn học tập và nhóm học tập trước, rồi mới xem xét chuyển ngành nếu tình hình không cải thiện.

Chuyển ngành rồi lại thấy không hợp thì sao?

Để tránh tình huống này, hãy tìm hiểu ngành mới kỹ hơn lần đầu: đọc chương trình đào tạo, dự thử buổi học, hỏi sinh viên đang học. Lần chuyển thứ hai sẽ khó hơn về quy chế và thời gian, nên lần quyết thứ hai cần chắc chắn hơn lần đầu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138