PhuHop.comPhù Hợp
Môn mới và cách chọn môn từ lớp 10

Lỡ chọn môn lựa chọn không hợp ngành muốn học: các đường gỡ từ lớp 10 đến lớp 12

Đã học môn lựa chọn mà nhận ra không hợp ngành muốn vào? Các đường gỡ theo từng thời điểm: đổi môn, đổi tổ hợp, đổi phương thức, chọn ngành gần.

Vietnamese teenage boy sitting on stone steps outside a high school in Thanh Hoa at dusk, elbows on knees, school bag beside him, seen from the side, face in shadow

Nếu đã học môn lựa chọn một thời gian rồi mới nhận ra ngành mình muốn cần môn khác, bạn vẫn có đường gỡ; đường nào khả thi phụ thuộc chủ yếu vào việc bạn đang ở lớp mấy. Ở lớp 10, đổi môn thường còn khả năng. Ở lớp 11, cần cân nhắc kỹ giữa đổi môn và đổi tổ hợp. Ở lớp 12, đường chính là tìm tổ hợp, phương thức, trường hoặc ngành gần phù hợp với bộ môn đang có.

Bài này đi qua từng giai đoạn với những câu hỏi cần trả lời, không có công thức chung cho mọi trường hợp. Mọi quy định về đổi môn do nhà trường và Sở hướng dẫn, quy định xét tuyển theo quy chế của Bộ và đề án từng trường năm hiện hành; bài chỉ nêu nguyên tắc.

Trước hết: chắc chắn đó là "chọn sai" chứ không phải đang khó

Nhiều học sinh kết luận mình chọn sai môn sau một bài kiểm tra kém hoặc một giai đoạn chán học. Trước khi tính chuyện đổi, nên tách rõ hai tình huống. Tình huống thứ nhất: môn khó với bạn, nhưng ngành bạn muốn vẫn cần môn đó. Đây không phải chọn sai, mà là cần đổi cách học. Tình huống thứ hai: bạn đã đổi hướng ngành, và ngành mới cần môn bạn không học. Đây mới là trường hợp cần gỡ.

Còn một tình huống thứ ba ít được nói: bạn nhận ra môn mình chọn không cần cho ngành nào bạn nghĩ tới, dù không khó. Trường hợp này thường không gấp. Môn đó vẫn có điểm học bạ, vẫn là kiến thức có ích, và ba môn còn lại có thể đã đủ ghép tổ hợp.

Cách kiểm nhanh: viết ra ngành bạn đang nhắm, liệt kê tổ hợp ngành đó thường dùng theo đề án năm gần nhất, rồi xem bộ môn hiện tại ghép được bao nhiêu tổ hợp. Nếu vẫn ghép được ít nhất một tổ hợp chính, tình hình không tệ như bạn nghĩ.

Đang ở lớp 10: đổi môn thường còn khả năng

Lớp 10 là thời điểm dễ gỡ nhất. Nhiều trường cho phép học sinh đổi môn lựa chọn trong một khoảng thời gian nhất định, thường gắn với cuối học kỳ hoặc cuối năm học, kèm yêu cầu học bổ sung và kiểm tra phần nội dung của môn mới mà bạn chưa học. Mức linh hoạt khác nhau giữa các trường, tuỳ chỗ trong nhóm môn và hướng dẫn của Sở.

Việc cần làm: hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc bộ phận giáo vụ ngay khi bạn chắc về hướng mới, đừng chờ hết năm. Hỏi rõ bốn điều: có được đổi không, đổi sang nhóm môn nào còn chỗ, phải học bù phần nào, kiểm tra thế nào. Phụ huynh nên đi cùng hoặc gửi đơn theo đúng thủ tục của trường.

Học bù phần đã học của môn mới đòi thêm thời gian, thường rơi vào hè hoặc buổi ngoài giờ. Trước khi đổi, ước lượng xem mình có đủ sức học bù mà vẫn giữ các môn khác không. Đổi môn là lựa chọn hợp lý khi môn mới thật sự cần cho ngành chính, không nên đổi chỉ vì chán một giai đoạn.

Lớp 11 và lớp 12: các đường gỡ đặt cạnh nhau

Từ lớp 11, đổi môn khó hơn nhiều vì khối lượng học bù lớn. Bảng dưới đặt các đường gỡ cạnh nhau để bạn cân nhắc theo tình huống của mình.

Đường gỡKhi nào phù hợpĐiều cần kiểm
Đổi môn lựa chọnĐầu lớp 11, môn mới là môn chốt của ngành chínhTrường có cho đổi không, khối lượng học bù, sức học của bạn
Đổi sang tổ hợp khác của cùng ngànhNgành nhận nhiều tổ hợp, có tổ hợp ghép được từ bộ môn hiện tạiĐề án các trường mục tiêu, tổ hợp đó dùng cho phương thức nào
Dùng phương thức khácCó kỳ thi riêng hoặc phương thức không phụ thuộc môn bạn thiếuCấu trúc đề kỳ thi riêng, điều kiện phương thức
Chọn trường khác cùng ngànhTrường khác xét tổ hợp hợp với bộ môn của bạnĐề án của trường đó, chương trình đào tạo có hợp không
Chọn ngành gầnNgành gần với ngành muốn học, xét tổ hợp bạn cóNội dung ngành gần có thật sự hợp sở thích không

Các đường gỡ không loại trừ nhau. Nhiều học sinh kết hợp: giữ bộ môn hiện tại, dùng một tổ hợp khác ở trường A, đồng thời chuẩn bị kỳ thi riêng ở trường B. Mọi ví dụ trường A, B ở đây là giả định.

Đang ở lớp 12: tập trung vào những gì còn đổi được

Môn thi tốt nghiệp. Môn học thì đã cố định, nhưng hai môn thi tự chọn vẫn do bạn chọn trong các môn đã học. Chọn cặp môn thi tạo được tổ hợp gần nhất với ngành mình muốn.

Phương thức xét tuyển. Đọc kỹ đề án xem ngành bạn muốn có phương thức nào không đòi môn bạn thiếu, như kỳ thi đánh giá năng lực, xét kết hợp chứng chỉ, hoặc tổ hợp có môn bạn đã học.

Danh sách trường. Cùng một ngành, các trường xét tổ hợp khác nhau. Mở rộng danh sách trường có thể mở ra tổ hợp phù hợp.

Ngành gần. Ví dụ giả định: học sinh muốn học dược nhưng không học Sinh học có thể tìm hiểu ngành hoá dược, công nghệ hoá học ở những trường xét A00, D07. Đây là ngành khác, cần tìm hiểu kỹ nội dung trước khi coi là phương án thay thế.

Con đường dài hơn: khi chưa vào được ngành mình muốn ngay

Có trường hợp mọi đường gỡ ở lớp 12 đều không đủ, và bạn vẫn muốn ngành đó. Khi ấy, vẫn còn những con đường dài hơn. Một là học một ngành gần rồi tìm hiểu khả năng chuyển ngành, học văn bằng hai sau này, theo quy định của trường đại học. Hai là dành thêm thời gian chuẩn bị và dự tuyển ở năm sau với phương thức phù hợp hơn. Mỗi lựa chọn có chi phí thời gian, tài chính và tâm lý riêng.

Điều quan trọng là quyết định trong trạng thái bình tĩnh, có đủ thông tin. Hỏi trực tiếp phòng tuyển sinh của trường về điều kiện chuyển ngành, nói chuyện với sinh viên đang học ngành bạn muốn và ngành gần, cân nhắc hoàn cảnh gia đình. Đừng quyết dựa trên câu chuyện thành công hay thất bại của một người quen.

Và đừng quên: nhiều người tìm ra ngành mình thật sự hợp sau khi đã bước vào một ngành gần. Lỡ chọn môn ở lớp 10 không quyết định cả con đường nghề nghiệp.

Những cách gỡ nên tránh

Khi lo lắng, học sinh và gia đình đôi khi chọn những cách nghe nhanh mà để lại hậu quả. Vài cách nên tránh:

  • Đổi môn ngay sau một bài kiểm tra kém, khi chưa kiểm xem ngành mình muốn có thật sự cần môn đó không.
  • Bỏ bê môn đã chọn vì nghĩ "đằng nào cũng không dùng", trong khi điểm học bạ môn đó vẫn ảnh hưởng tới kết quả chung và có thể tới điều kiện xét tuyển.
  • Tin vào danh sách tổ hợp chép lại trên mạng xã hội mà không đối chiếu đề án chính thức, nhất là với tổ hợp có môn mới.
  • Chuyển hẳn sang ngành khác chỉ vì ngành đó xét đúng bộ môn đang có, mà không tìm hiểu nội dung ngành.
  • Học dồn môn mới bằng các lớp cấp tốc trong khi bỏ các môn chính, dẫn tới hụt cả hai.
  • Giấu bố mẹ hoặc giấu con quyết định, để tới lúc làm hồ sơ mới vỡ ra.

Điểm chung của các cách này là quyết định vội, dựa trên thông tin thiếu. Gỡ chậm một chút mà đúng thường tốt hơn gỡ nhanh mà sai.

Ví dụ giả định: hai học sinh, hai thời điểm

Bạn P, cuối lớp 10. Bạn chọn Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ vì định học luật. Qua một năm làm câu lạc bộ khoa học, bạn thấy mình muốn học công nghệ sinh học. Ngành này ở các trường bạn nhắm chủ yếu xét B00, A00. Bạn hỏi trường và được đổi Công nghệ, Địa lí sang Hoá học, Sinh học, học bù trong hè. Hè đó vất vả, nhưng bộ môn mới khớp với ngành chính.

Bạn Q, đầu lớp 12. Bạn học Vật lí, Hoá học, Tin học, Địa lí, giờ muốn học ngành điều dưỡng, vốn thường xét tổ hợp có Sinh học. Đổi môn lúc này không còn thực tế. Bạn đọc đề án nhiều trường, tìm được một số trường xét điều dưỡng bằng tổ hợp có Toán, Hoá học và môn khác, đồng thời tự học phần sinh học nền để không hụt khi vào ngành.

Điều rút ra. Cùng một vấn đề, cách gỡ khác hẳn theo thời điểm. Bạn P gỡ bằng đổi môn, bạn Q gỡ bằng đổi tổ hợp và trường. Cả hai đều bắt đầu bằng việc đọc đề án và hỏi đúng người.

Lưu ý. Tên ngành, tổ hợp trong ví dụ chỉ để minh hoạ; ngành nào xét tổ hợp nào ở trường nào phải tra đề án năm hiện hành.

Một buổi họp gia đình để gỡ đúng hướng

Khi học sinh phát hiện mình chọn môn lệch ngành, một buổi trao đổi có chuẩn bị giúp tránh trách móc và tập trung vào giải pháp:

  1. Học sinh chuẩn bị trước: ngành đang muốn, lý do đổi hướng, tổ hợp ngành đó dùng theo đề án gần nhất, bộ môn hiện tại.
  2. Cả nhà cùng xác định đang ở giai đoạn nào: lớp 10, 11 hay 12, và còn bao lâu tới mùa xét tuyển.
  3. Liệt kê các đường gỡ phù hợp với giai đoạn đó, như trong bảng ở trên.
  4. Với mỗi đường, ghi việc cần hỏi và ai sẽ hỏi: giáo viên chủ nhiệm, phòng tuyển sinh trường đại học, anh chị đã học ngành đó.
  5. Hẹn một buổi sau khi có câu trả lời để quyết định, không quyết ngay trong buổi đầu.
  6. Thống nhất rằng quyết định cuối cùng tôn trọng ý kiến của người sẽ đi học, có tính tới điều kiện của gia đình.

Phụ huynh đóng vai trò lớn ở bước giữ không khí bình tĩnh. Câu "sao hồi đó không nghĩ kỹ" không giúp gì; câu "giờ mình có những đường nào" giúp con thấy vẫn còn lối đi.

Câu hỏi thường gặp

Đổi môn lựa chọn giữa năm lớp 10 có được không?

Một số trường cho đổi vào những thời điểm nhất định, thường cuối học kỳ hoặc cuối năm học, kèm điều kiện học bổ sung và kiểm tra. Quy định cụ thể do nhà trường xây dựng theo hướng dẫn của Sở. Bạn nên hỏi giáo viên chủ nhiệm ngay khi có ý định để biết thủ tục.

Học bù môn mới có khó không?

Mức khó phụ thuộc môn và lượng nội dung đã học. Đổi sớm ở lớp 10 thì phần học bù ít hơn. Học sinh thường cần ôn thêm trong hè hoặc ngoài giờ, có giáo viên hướng dẫn. Trước khi đổi, hỏi rõ trường sẽ kiểm tra những phần nào để lên kế hoạch.

Lớp 12 rồi mà muốn đổi ngành khác hẳn thì sao?

Môn học lúc này đã cố định, nên tập trung vào môn thi tự chọn, phương thức xét tuyển, danh sách trường và ngành gần. Đọc đề án nhiều trường để tìm tổ hợp phù hợp với bộ môn hiện có. Nếu không có đường nào, cân nhắc các con đường dài hơn cùng gia đình.

Có ngành nào không quan tâm học sinh chọn môn gì không?

Một số ngành nhận nhiều tổ hợp trải rộng, hoặc xét theo kỳ thi riêng, nên ít phụ thuộc bộ môn lựa chọn. Tuy vậy, ngay cả những ngành này vẫn có tổ hợp và điều kiện riêng. Luôn kiểm đề án, không dựa vào lời đồn ngành nào "khối nào cũng được".

Chọn sai môn có ảnh hưởng tới việc học đại học sau này không?

Có thể có khoảng hụt kiến thức ở những môn nền của ngành, ví dụ ngành y sinh mà không học Sinh học ở cấp ba. Nhiều trường có học phần nền năm nhất, nhưng bạn nên chủ động tự học trước phần kiến thức còn thiếu trong hè trước khi nhập học.

Phụ huynh nên phản ứng thế nào khi con muốn đổi môn?

Lắng nghe lý do trước, phân biệt đổi vì đã rõ hướng ngành hay vì đang chán một giai đoạn. Cùng con tìm thông tin từ trường và đề án, rồi để con đề xuất phương án. Sự bình tĩnh của bố mẹ giúp con quyết định tỉnh táo hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138