Muốn biết bộ môn mình đang học mở được những tổ hợp xét tuyển nào, bạn chỉ cần lấy các môn bắt buộc có thể dùng xét tuyển cộng với bốn môn lựa chọn, rồi đối chiếu với danh sách tổ hợp trong đề án của các trường mục tiêu. Tổ hợp nào có đủ ba môn trong bộ môn của bạn là tổ hợp bạn dùng được; tổ hợp nào thiếu một môn là cửa đã đóng theo đường điểm thi.
Việc này nghe đơn giản nhưng nhiều học sinh lớp 11, 12 vẫn không biết chính xác mình có những tổ hợp nào, chỉ nhớ một hai tổ hợp quen. Bài này hướng dẫn cách liệt kê có hệ thống, với các mã tổ hợp truyền thống làm ví dụ. Tổ hợp có môn mới theo chương trình 2018 thì không liệt kê sẵn ở đây; bạn đọc mã và môn trực tiếp trong đề án từng trường năm hiện hành.
Bắt đầu từ "kho môn" của chính bạn
Kho môn là tất cả những môn bạn học ở lớp 12 và có thể có điểm để xét tuyển. Với mọi học sinh, kho này có Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ, Lịch sử từ nhóm bắt buộc. Thêm vào đó là bốn môn lựa chọn của riêng bạn. Như vậy, kho môn thường có tám môn, và mọi tổ hợp bạn dùng được đều là ba môn rút ra từ tám môn đó.
Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn bắt buộc nhưng không dùng trong tổ hợp xét tuyển văn hoá, nên không tính vào kho. Môn năng khiếu như vẽ, hát, thể thao chuyên sâu thuộc phần thi năng khiếu riêng của những ngành có yêu cầu, không nằm trong kho môn văn hoá.
Một chi tiết quan trọng: kho môn cho phương thức điểm thi tốt nghiệp nhỏ hơn kho môn cho phương thức học bạ. Ở kỳ thi tốt nghiệp, bạn chỉ thi Toán, Ngữ văn và hai môn tự chọn. Do đó, theo đường điểm thi, mỗi năm bạn chỉ có điểm của bốn môn, và tổ hợp phải nằm gọn trong bốn môn đó. Với học bạ, bạn có điểm của cả tám môn. Bài này liệt kê theo kho tám môn, rồi lưu ý chỗ khác biệt.
Ví dụ: kho môn của một học sinh và các tổ hợp truyền thống ghép được
Ví dụ giả định một học sinh chọn Vật lí, Hoá học, Sinh học, Địa lí. Cộng với Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, Lịch sử, kho môn có tám môn. Bảng dưới liệt kê một số tổ hợp truyền thống quen thuộc ghép được từ kho này.
| Mã tổ hợp | Ba môn | Nhóm ngành thường xét (mỗi trường quy định riêng) |
|---|---|---|
| A00 | Toán, Vật lí, Hoá học | Kỹ thuật, công nghệ, kinh tế |
| A01 | Toán, Vật lí, Tiếng Anh | Kỹ thuật, công nghệ thông tin, kinh tế |
| A02 | Toán, Vật lí, Sinh học | Một số ngành kỹ thuật y sinh, nông lâm |
| B00 | Toán, Hoá học, Sinh học | Y dược, nông lâm, môi trường, công nghệ sinh học |
| C00 | Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí | Luật, báo chí, sư phạm, du lịch |
| D01 | Ngữ văn, Toán, Tiếng Anh | Kinh tế, ngôn ngữ, nhiều ngành xã hội |
| D07 | Toán, Hoá học, Tiếng Anh | Kinh tế, dược, công nghệ hoá |
| D08 | Toán, Sinh học, Tiếng Anh | Một số ngành sức khoẻ, sinh học |
| D15 | Ngữ văn, Địa lí, Tiếng Anh | Du lịch, ngôn ngữ, xã hội |
Bảng chưa phải danh sách đầy đủ; còn nhiều tổ hợp khác ghép được từ cùng kho. Mục đích là cho thấy chỉ một bộ bốn môn đã mở ra số tổ hợp khá lớn. Nhóm ngành ở cột cuối là nhận định phổ biến, mỗi trường quy định riêng.
Năm bước tự liệt kê cho bộ môn của bạn
Bạn có thể làm việc này bằng giấy bút trong nửa giờ:
- Viết kho môn của mình: bốn môn bắt buộc dùng được cho xét tuyển và bốn môn lựa chọn.
- Mở đề án năm gần nhất của các trường mục tiêu, chép danh sách tổ hợp của những ngành bạn quan tâm, mỗi tổ hợp ghi đủ tên ba môn.
- Với từng tổ hợp, kiểm cả ba môn có trong kho của bạn không. Đủ ba môn thì đánh dấu dùng được.
- Trong các tổ hợp dùng được, gạch chân những tổ hợp xuất hiện ở nhiều ngành, nhiều trường bạn nhắm.
- Ghi riêng những tổ hợp chỉ thiếu đúng một môn; đó là các cửa đang đóng mà bạn cần biết.
Kết quả là ba danh sách: tổ hợp dùng được, tổ hợp chủ lực (gạch chân), và tổ hợp thiếu một môn. Ba danh sách này cho bạn biết bộ môn hiện tại mạnh ở hướng nào và hổng ở đâu.
Đọc danh sách "thiếu một môn" để phát hiện chỗ hổng sớm
Danh sách tổ hợp thiếu một môn là phần đáng giá nhất của bài tập này. Giả sử bạn nhắm y dược và thấy nhiều trường xét B00 cùng một tổ hợp có Vật lí; bộ môn của bạn có Hoá, Sinh nhưng không có Vật lí. Khi đó bạn biết mình dùng được B00 nhưng không dùng được tổ hợp kia. Nếu tổ hợp kia chỉ là cửa phụ, không sao; nếu đó là tổ hợp chính ở trường bạn thích nhất, đây là chỗ hổng cần tính.
Ngược lại, có những tổ hợp thiếu một môn nhưng môn đó bạn không thể học được trong điều kiện hiện tại. Biết sớm giúp bạn không mất công nuôi hy vọng vào cửa đã đóng, mà chuyển sang so sánh các trường khác có tổ hợp phù hợp với bộ môn của mình.
Cũng nên ghi chú tổ hợp thiếu một môn nằm ở phương thức nào. Một tổ hợp đóng ở phương thức điểm thi vẫn có thể không liên quan nếu trường đó còn xét bằng kỳ thi riêng hay phương thức khác mà bạn dùng được.
Phát hiện chỗ hổng ở cuối lớp 10 còn nhiều cách xoay: hỏi trường về khả năng đổi môn, chọn ngành dự phòng phù hợp hơn, hoặc tìm phương thức khác. Phát hiện ở lớp 12 thì gần như chỉ còn cách đổi trường hoặc đổi ngành.
Những lưu ý khi ghép tổ hợp có môn mới
Đọc tên môn, không đọc mã đoán. Tổ hợp có Tin học, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật có mã riêng do trường công bố trong đề án. Cách an toàn là luôn ghi tên ba môn bên cạnh mã khi chép vào danh sách.
Kiểm định hướng môn Công nghệ. Nếu tổ hợp có môn Công nghệ, xem trường nhận định hướng công nghiệp, nông nghiệp hay cả hai, rồi đối chiếu với định hướng bạn học.
Kiểm phương thức áp dụng. Một tổ hợp có môn mới có thể chỉ dùng cho phương thức học bạ ở một trường, hoặc chỉ cho điểm thi ở trường khác.
Theo dõi qua các năm. Tổ hợp có môn mới còn đang được các trường điều chỉnh. Danh sách bạn lập ở lớp 10 nên được cập nhật mỗi năm.
Không coi tổ hợp mới là cửa duy nhất. Vì dữ liệu những năm trước còn ít, tổ hợp có môn mới nên được xem là cửa bổ sung. Nếu bộ môn của bạn chỉ ghép được tổ hợp mới cho ngành chính mà không có tổ hợp truyền thống nào, hãy kiểm thật kỹ đề án của nhiều trường trước khi yên tâm.
Kho môn của ba kiểu bộ môn hay gặp
Bộ thiên tự nhiên: Vật lí, Hoá học, Sinh học, Tin học. Kho môn rất mạnh ở A00, A01, B00, D07, D08 và các tổ hợp có Tin học ở những trường dùng. Điểm yếu là thiếu Địa lí nên không có C00; nếu hướng dự phòng là luật hay báo chí, bạn chỉ còn D01 và các tổ hợp có Ngữ văn, Lịch sử, Tiếng Anh. Đây là bộ hợp với học sinh đã khá chắc hướng kỹ thuật hoặc sức khoẻ.
Bộ thiên xã hội: Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Mĩ thuật. Kho môn có C00, D01, D15 và các tổ hợp có môn mới ở những trường dùng. Không có Vật lí, Hoá học nên các tổ hợp A00, A01, B00 đều đóng. Bộ này hợp với hướng luật, báo chí, du lịch, ngôn ngữ, thiết kế; cần kiểm kỹ nếu có ý định sang kinh tế ở trường chỉ xét tổ hợp có Lý, Hoá.
Bộ cân bằng: Vật lí, Hoá học, Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật. Kho môn giữ A00, A01, D07, C00, D01, D15 cùng tổ hợp có môn mới ở những trường dùng. Mất B00 vì thiếu Sinh học. Đây là bộ giữ nhiều cửa cho người chưa rõ hướng, đổi lại khối lượng học khá nặng vì trải trên hai nhóm.
Đọc ba ví dụ thế nào. Không có bộ nào tốt nhất. Mỗi bộ mở một số cửa và đóng một số cửa; việc của bạn là chắc rằng cửa đóng không phải cửa mình cần. Cả ba là ví dụ giả định, mã tổ hợp chỉ là các tổ hợp truyền thống, nhóm ngành xét tổ hợp nào do mỗi trường quy định.
Từ kho tám môn xuống bốn môn thi: chọn sao cho tổ hợp chủ lực còn nguyên
Khi bước vào lớp 12, phương thức điểm thi buộc bạn rút kho tám môn xuống bốn môn thi: Toán, Ngữ văn và hai môn tự chọn. Lúc này, danh sách tổ hợp chủ lực bạn lập từ lớp 10 trở nên rất hữu ích. Bạn chỉ cần tìm cặp hai môn tự chọn sao cho cùng với Toán và Ngữ văn, chúng tạo ra được các tổ hợp chủ lực của ngành chính và ít nhất một tổ hợp của ngành dự phòng.
Ví dụ giả định với kho môn ở bảng trên: học sinh nhắm y dược, dự phòng là kinh tế. Thi Hoá học và Sinh học cho B00; nhưng không có Tiếng Anh thì mất D01, D07. Thi Hoá học và Tiếng Anh cho D07 và D01, nhưng mất B00. Bạn ấy phải cân nhắc trường mục tiêu nào xét tổ hợp nào, và có thể dùng học bạ cho những tổ hợp không nằm trong bốn môn thi.
Phần chọn môn thi cụ thể nên làm ở lớp 12 với đề án mới nhất. Điều bài này muốn nhấn mạnh là: một kho môn được chọn kỹ từ lớp 10 cho bạn nhiều cách ghép ở lớp 12; kho môn chọn vội có thể khiến mọi cách ghép đều thiếu.
Câu hỏi thường gặp
Lịch sử là môn bắt buộc thì có tự động được tính vào tổ hợp không?
Lịch sử có trong kho môn của mọi học sinh, nên bạn có điểm học bạ môn này. Với phương thức điểm thi, Lịch sử chỉ có điểm nếu bạn chọn thi môn này làm một trong hai môn tự chọn. Tổ hợp có Lịch sử như C00 chỉ dùng được theo điểm thi khi bạn thi đủ các môn đó.
Một tổ hợp có nhiều mã khác nhau không?
Với tổ hợp truyền thống, mỗi bộ ba môn thường gắn với một mã thống nhất. Tuy vậy có những bộ môn từng xuất hiện với hơn một mã trong lịch sử tuyển sinh. Cách an toàn là luôn đọc tên ba môn trong đề án, không chỉ đọc mã.
Có cách nào biết tổ hợp nào phổ biến nhất không?
Không có danh sách chính thức xếp theo mức phổ biến. Cách thực tế là đếm trong đề án của các trường bạn nhắm: tổ hợp nào xuất hiện ở nhiều ngành, nhiều trường nhất trong danh sách của bạn chính là tổ hợp chủ lực với bạn.
Tổ hợp nhiều thì có lợi hơn không?
Có nhiều tổ hợp dùng được giúp bạn linh hoạt hơn khi chọn ngành, chọn trường. Nhưng điều quan trọng hơn là các tổ hợp chủ lực của ngành chính có trong danh sách và bạn học tốt các môn trong đó. Nhiều tổ hợp mà môn nào cũng trung bình thì lợi thế không lớn.
Có nên nhờ người khác liệt kê giùm không?
Bạn có thể nhờ thầy cô hay phụ huynh kiểm lại, nhưng nên tự làm lần đầu. Tự đối chiếu từng tổ hợp với kho môn giúp bạn hiểu rõ bộ môn của mình, và khi đề án đổi, bạn tự cập nhật được ngay mà không phải chờ ai.
Ngoại ngữ khác Tiếng Anh thì ghép tổ hợp thế nào?
Với học sinh học Tiếng Pháp, Tiếng Trung, Tiếng Nhật hay ngoại ngữ khác, các trường có tổ hợp riêng với ngoại ngữ đó ở một số ngành. Đọc đề án để xem ngành bạn nhắm có nhận ngoại ngữ bạn học không, và tổ hợp đó gồm môn gì.