Đề án tuyển sinh là văn bản mỗi trường đại học công bố hằng năm, ghi rõ từng ngành xét bằng phương thức nào, tổ hợp môn nào, môn nào nhân hệ số và kèm điều kiện gì; đây là nguồn chính xác nhất để biết ngành bạn nhắm cần môn gì. Học sinh thường chỉ mở đề án ở lớp 12, nhưng đọc đề án năm gần nhất ngay từ lớp 9, lớp 10 giúp chọn bốn môn lựa chọn cho đúng.
Bài này hướng dẫn cách đọc đề án với một mục tiêu hẹp: tìm ra các môn mà ngành mình nhắm thường cần. Phần đọc điểm chuẩn, đặt nguyện vọng thuộc chủ đề khác. Mọi ví dụ trong bài là giả định "trường A, ngành X"; khi làm thật, bạn mở đề án chính thức của trường năm hiện hành.
Vì sao học sinh lớp 10 cần đọc đề án của năm trước
Đề án áp dụng cho năm bạn thi chưa được công bố khi bạn đang ở lớp 10. Tuy vậy, đề án của năm gần nhất cho bạn một bức tranh khá sát về cách trường xét ngành đó. Phần lớn trường giữ ổn định các tổ hợp chính của một ngành qua nhiều năm, chỉ thêm bớt một vài tổ hợp hoặc điều chỉnh phương thức. Nhìn đề án năm trước, bạn biết môn nào gần như luôn có mặt.
Lý do thứ hai là đề án cho bạn thấy những chi tiết mà lời khuyên chung không nói. Một ngành có thể nhận nhiều tổ hợp nhưng nhân đôi điểm một môn; một ngành khác yêu cầu điểm môn ngoại ngữ tối thiểu; có ngành dùng kỳ thi riêng. Những điều kiện này ảnh hưởng tới việc bạn nên học sâu môn nào từ sớm.
Lý do thứ ba: chương trình 2018 làm tổ hợp đa dạng hơn. Các trường đang dần thêm tổ hợp có môn mới như Tin học, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật. Chỉ có đề án mới cho bạn biết trường cụ thể đã dùng những tổ hợp đó hay chưa.
Đề án nằm ở đâu và đâu là bản chính thức
Một trường có thể có nhiều tài liệu tuyển sinh: tờ rơi, bài đăng mạng xã hội, bài báo tổng hợp, lời tư vấn viên. Bản có giá trị nhất là đề án chính thức. Vài nguyên tắc để tìm đúng:
- Tìm trên trang thông tin chính thức của trường, mục tuyển sinh; đề án thường là tệp văn bản có số, ngày ban hành.
- Bộ Giáo dục và Đào tạo có cổng thông tin tuyển sinh chung, nơi tổng hợp thông tin của các trường; dùng để đối chiếu.
- Bài báo, bài tổng hợp chỉ nên dùng để biết có thông tin mới; chi tiết phải đọc lại trong đề án.
- Kiểm năm áp dụng ở trang đầu đề án. Đọc nhầm đề án hai năm trước là lỗi rất hay gặp.
- Nếu trường có nhiều cơ sở hoặc nhiều chương trình đào tạo, kiểm bạn đang đọc đúng phần của cơ sở, chương trình mình nhắm.
- Lưu bản tệp về máy kèm ngày tải, để sau này so sánh với đề án năm sau.
Với học sinh lớp 10, chỉ cần tải đề án năm gần nhất của ba đến năm trường bạn nghĩ tới. Không cần đọc toàn bộ; phần cần đọc được nêu ở mục kế tiếp.
Bảy bước tìm môn cần cho một ngành trong đề án
Giả sử bạn muốn biết ngành X của trường A cần những môn gì. Làm theo trình tự:
- Mở mục danh sách ngành, tìm đúng tên ngành và mã ngành; một tên ngành có thể có nhiều chương trình với mã khác nhau.
- Xem cột phương thức xét tuyển áp dụng cho ngành đó: điểm thi tốt nghiệp, học bạ, kỳ thi riêng, chứng chỉ, xét tuyển kết hợp.
- Với từng phương thức có dùng tổ hợp, chép ra danh sách tổ hợp kèm tên ba môn của mỗi tổ hợp.
- Tìm ghi chú về môn chính, môn nhân hệ số hoặc trọng số; môn này thường là môn bạn cần học sâu nhất.
- Đọc các điều kiện phụ: điểm tối thiểu môn nào đó, yêu cầu ngoại ngữ, sức khoẻ, năng khiếu.
- Đánh dấu những môn lặp lại ở nhiều tổ hợp; đó là các ứng viên cho môn lựa chọn của bạn.
- Ghi chú môn nào là môn mới theo chương trình 2018, để theo dõi xem trường có tiếp tục dùng ở các năm sau không.
Làm bảy bước này cho ba đến năm trường, bạn sẽ có một bảng nhỏ. Môn nào xuất hiện ở gần như mọi trường là môn không nên bỏ khi chọn bốn môn lựa chọn.
Ví dụ giả định: bảng tổng hợp từ đề án ba trường cho một ngành
Bảng dưới là ví dụ giả định cách một học sinh nhắm ngành kinh tế tổng hợp kết quả đọc đề án. Tên trường, tổ hợp và điều kiện được dựng để minh hoạ cách ghi, không phải thông tin thật của trường nào.
| Trường (giả định) | Tổ hợp ghi trong đề án | Môn được nhấn mạnh | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trường A | A00, A01, D01 và một tổ hợp có môn Giáo dục kinh tế và pháp luật | Toán | Có xét học bạ |
| Trường B | A00, A01, D01, D07 | Toán và Tiếng Anh | Có xét kỳ thi riêng |
| Trường C | A01, D01 và một tổ hợp có Tin học | Tiếng Anh | Yêu cầu điểm Tiếng Anh tối thiểu |
Đọc bảng này, học sinh nhận ra Toán và Tiếng Anh có mặt ở gần như mọi tổ hợp; đó là môn bắt buộc, nên cần học tốt bất kể chọn gì. Trong môn lựa chọn, Vật lí giúp giữ A00, A01; Hoá học giữ A00, D07; môn mới mở thêm cửa ở trường A và C. Từ đó bạn có cơ sở quyết định chỗ thứ ba, thứ tư.
Ghép kết quả đọc đề án với nhóm môn của trường THPT
Đọc đề án xong, bạn có danh sách môn mình muốn giữ. Bước tiếp theo là đặt danh sách đó cạnh các nhóm môn lựa chọn mà trường THPT của bạn mở. Hiếm khi có nhóm khớp hoàn toàn, nên việc thật sự là chọn nhóm giữ được nhiều môn quan trọng nhất và chấp nhận thiếu môn ít quan trọng nhất.
Cách làm gọn: đánh số ưu tiên cho từng môn trong danh sách của bạn. Môn có mặt ở mọi trường mục tiêu và được nhân hệ số là ưu tiên một; môn có mặt ở nhiều trường là ưu tiên hai; môn chỉ mở thêm cửa ở một trường là ưu tiên ba. Sau đó chấm mỗi nhóm môn của trường bằng tổng ưu tiên nó giữ được. Nhóm điểm cao nhất thường là lựa chọn hợp lý, trừ khi nó chứa một môn bạn thật sự không học nổi.
Nếu không nhóm nào giữ được hai môn ưu tiên một, đó là tín hiệu nên hỏi trường về khả năng đăng ký nhóm khác, hoặc cân nhắc lại hướng ngành dự phòng. Tình huống này ít gặp với các hướng phổ biến, nhưng có thể xảy ra với những ngành cần bộ môn khác thường hoặc ở trường nhỏ chỉ mở ít nhóm môn.
Khi một ngành nhận quá nhiều tổ hợp
Có những ngành ghi trong đề án năm, sáu tổ hợp, trải từ khối tự nhiên sang khối xã hội. Học sinh dễ nghĩ ngành đó nhận ai cũng được, chọn môn gì cũng xong. Cách nghĩ này bỏ qua hai điều. Một là nhiều tổ hợp không có nghĩa mỗi tổ hợp có cơ hội như nhau; trường có thể đặt điểm chuẩn khác nhau giữa các tổ hợp hoặc quy đổi, và chi tiết này đọc kỹ ở lớp 12. Hai là chương trình đại học của ngành vẫn có những môn nền đòi kiến thức nhất định.
Với ngành nhận nhiều tổ hợp, câu hỏi hữu ích hơn là: những năm đầu ngành học gì nặng nhất. Một ngành kinh tế nhận cả tổ hợp khối C vẫn có toán cao cấp, thống kê ở năm nhất. Một ngành công nghệ nhận tổ hợp có Ngữ văn vẫn cần tư duy logic, lập trình. Môn lựa chọn ở cấp ba nên chuẩn bị cho những phần đó, không chỉ để đủ điều kiện nộp hồ sơ.
Vì vậy, khi thấy ngành nhận nhiều tổ hợp, hãy chọn tổ hợp gần với nội dung ngành nhất trong số những tổ hợp bạn học được, rồi giữ thêm một tổ hợp dự phòng.
Những chi tiết trong đề án hay bị đọc sót
Tổ hợp áp dụng cho phương thức nào. Một ngành có thể nhận tổ hợp có môn mới ở phương thức học bạ nhưng không nhận ở phương thức điểm thi, hoặc ngược lại. Đừng gộp chung danh sách tổ hợp của mọi phương thức.
Môn chính và trọng số. Khi một môn được nhân hệ số, người mạnh môn đó có lợi thế rõ. Nếu ngành bạn nhắm nhân hệ số môn nào, môn đó nên được học sâu, thậm chí chọn chuyên đề đi kèm.
Điều kiện phụ về môn. Một số ngành đặt điểm tối thiểu cho một môn, ví dụ ngoại ngữ. Điều kiện này không nằm ở bảng tổ hợp mà ở phần ghi chú, dễ bị bỏ qua.
Định hướng của môn Công nghệ, Tin học. Khi tổ hợp có môn Công nghệ, đề án có thể ghi rõ định hướng. Học sinh cần khớp định hướng mình học với định hướng trường nhận.
Thay đổi so với năm trước. Nhiều đề án có mục nêu điểm mới. Đây là phần nên đọc đầu tiên khi so đề án năm này với năm trước.
Đọc đề án nhưng đừng để nó quyết thay bạn
Đề án cho biết ngành cần môn gì, không cho biết bạn có hợp ngành đó hay không. Học sinh đọc đề án xong dễ rơi vào hai cực: hoặc chọn bốn môn sao cho phủ được nhiều tổ hợp nhất mà không cần biết mình thích gì, hoặc thấy ngành mình muốn đòi môn mình sợ và bỏ luôn ý định.
Cả hai cực đều có thể điều chỉnh. Phủ nhiều tổ hợp có ích, nhưng bốn môn bạn không thích sẽ là ba năm nặng nề. Còn môn mình sợ ở lớp 9 chưa chắc là môn mình sẽ học kém ở lớp 11; nhiều học sinh đổi cảm nhận khi gặp giáo viên, phương pháp khác. Đọc đề án là để biết bản đồ, còn chọn đường đi phải ghép với sở thích, sức học và hoàn cảnh gia đình.
Một thói quen tốt là đọc đề án mỗi năm một lần: cuối lớp 10, cuối lớp 11 và đầu lớp 12. Mỗi lần, cập nhật bảng tổng hợp của mình. Đến lúc làm hồ sơ, bạn không bị bất ngờ trước những thay đổi mà nếu chỉ đọc một lần ở lớp 12 sẽ khó xoay kịp.
Câu hỏi thường gặp
Đề án tuyển sinh thường công bố vào thời điểm nào?
Thời điểm công bố khác nhau giữa các trường và theo lịch chung của Bộ từng năm. Nhiều trường công bố thông tin dự kiến từ sớm rồi ban hành đề án chính thức sau. Học sinh nên theo dõi trang tuyển sinh của trường và cổng thông tin tuyển sinh của Bộ để biết mốc thời gian năm mình xét.
Mã tổ hợp có giống nhau giữa các trường không?
Các mã tổ hợp truyền thống như A00, A01, B00, C00, D01 được dùng thống nhất cho cùng bộ ba môn. Với tổ hợp có môn mới, hãy đọc mã kèm tên môn trong đề án của chính trường, không suy từ trường khác hay từ bảng tự lập trên mạng.
Đề án năm trước có còn đúng cho năm mình thi không?
Chỉ đúng một phần. Nó cho bạn biết xu hướng của trường với ngành đó, nhưng tổ hợp, phương thức, điều kiện có thể thay đổi. Dùng đề án cũ để chọn môn ở lớp 10, rồi cập nhật bằng đề án mới mỗi năm cho tới năm xét tuyển.
Tư vấn viên nói khác đề án thì tin bên nào?
Đề án chính thức là căn cứ có giá trị. Nếu thấy khác biệt, hỏi lại tư vấn viên và đề nghị chỉ rõ mục nào trong đề án, hoặc gửi câu hỏi qua kênh liên hệ chính thức của phòng tuyển sinh. Giữ lại câu trả lời bằng văn bản nếu được.
Học sinh lớp 10 có cần đọc phần chỉ tiêu, điểm chuẩn không?
Ở lớp 10, mục tiêu chính là biết môn cần cho ngành, nên phần tổ hợp, phương thức, môn chính quan trọng hơn. Chỉ tiêu và điểm chuẩn thay đổi theo năm và nên đọc kỹ ở lớp 12. Đọc sớm quá dễ khiến bạn lo về con số thay vì tập trung chọn môn.
Phụ huynh nên giúp con đọc đề án thế nào?
Cách hiệu quả là cùng con làm bảng tổng hợp như trong bài: mỗi người đọc một vài trường, rồi ghép lại. Phụ huynh giúp kiểm năm áp dụng, ghi chú điều kiện phụ; con quyết định trường, ngành nào đưa vào bảng. Như vậy con chủ động mà vẫn có người kiểm cùng.