PhuHop.comPhù Hợp
Ra quyết định chọn ngành

Có nên chọn ngành hot? Cách nhìn một ngành đang được nhắc nhiều trước khi đặt bút

Ngành hot là ngành đang được nhắc nhiều, chưa chắc là ngành hợp với bạn. Cách tách tín hiệu thật khỏi tiếng ồn và bốn câu tự hỏi trước khi chọn.

Busy university admissions fair hall in Da Nang, Vietnamese students and parents moving between booths with blank boards, crowd seen from above, soft indoor light

Chọn ngành hot chỉ nên khi ngành đó vừa hợp với sở thích và sức học của bạn, vừa có tín hiệu nhu cầu đến từ nguồn đáng tin; còn nếu lý do duy nhất là "nhiều người đang nói tới", thì đó là lý do yếu nhất trong mọi lý do. Một ngành được nhắc nhiều hôm nay không cho biết bốn, năm năm nữa khi bạn ra trường thị trường sẽ thế nào.

Bài này không liệt kê ngành nào đang hot hay đang nguội. Danh sách như vậy thay đổi từng năm và thường đến từ quảng cáo tuyển sinh. Thay vào đó, bài đưa ra cách nhìn một ngành bất kỳ khi nó được nhắc nhiều, để bạn tự quyết bằng thông tin của mình.

Phần cuối có vài dòng dành riêng cho phụ huynh, vì nhiều khi chính bố mẹ là người nghe về ngành hot trước con, qua đồng nghiệp, họ hàng hay các nhóm phụ huynh trên mạng, và mang nỗi lo đó về bàn ăn tối.

"Ngành hot" thật ra đang nói về điều gì

Chữ "hot" được dùng cho ít nhất ba hiện tượng khác nhau, và chúng hay bị trộn vào nhau. Thứ nhất là ngành có nhiều người đăng ký, khiến cạnh tranh đầu vào tăng. Thứ hai là ngành gắn với một công nghệ hay một lĩnh vực đang được báo chí, mạng xã hội nhắc nhiều. Thứ ba là ngành mà doanh nghiệp đang thật sự cần thêm người. Ba điều này có thể đi cùng nhau, nhưng cũng có thể không.

Một ngành có thể rất nhiều người đăng ký vì nghe tên hấp dẫn, trong khi nhu cầu tuyển người làm thật thì chưa rõ. Ngược lại, có những ngành nghe không mấy hấp dẫn, ít ai nhắc tới, nhưng nhiều nơi tuyển người mà khó tìm được. Khi ai đó nói "ngành này đang hot", câu hỏi đầu tiên nên là: hot theo nghĩa nào, và ai đang nói?

Tách được ba nghĩa này giúp bạn tránh một nhầm lẫn rất phổ biến: coi số người muốn học là bằng chứng cho số chỗ làm. Số người muốn học chỉ cho biết bạn sẽ phải cạnh tranh nhiều hơn, cả lúc vào trường lẫn lúc ra trường.

Độ trễ bốn năm: thứ ít ai tính

Một quyết định chọn ngành hôm nay chỉ thật sự gặp thị trường lao động sau khoảng bốn năm, có ngành năm, sáu năm hoặc hơn. Trong thời gian đó, rất nhiều thứ có thể thay đổi: công nghệ mới làm một phần công việc trở nên tự động, nhiều trường cùng mở ngành đó và số người tốt nghiệp tăng lên, hoặc nhu cầu của doanh nghiệp chuyển sang kỹ năng khác.

Điều này không có nghĩa là không nên chọn ngành đang được cần. Nó có nghĩa là bạn đang đặt cược vào tương lai, và cược tốt nhất là cược vào thứ bạn có lợi thế dài lâu. Lợi thế đó không đến từ việc ngành đang được nhắc nhiều, mà từ việc bạn thích và làm tốt những công việc cốt lõi của ngành, đủ để học sâu và tiếp tục học khi ngành thay đổi.

Một cách nghĩ hữu ích: thay vì hỏi "ngành nào sẽ cần người trong bốn năm tới", hãy hỏi "những kỹ năng nào của ngành này vẫn dùng được nếu nghề thay đổi". Toán, lập luận, giao tiếp, ngoại ngữ, khả năng tự học — những thứ đó theo bạn qua mọi đợt thay đổi, dù ngành bạn học có còn được nhắc tới hay không.

Ngành nhiều người nộp và chuyện điểm chuẩn

Khi một ngành được nhắc nhiều, số thí sinh đặt nguyện vọng vào ngành đó thường tăng. Theo cách xét tuyển hiện nay, điểm chuẩn phụ thuộc vào số chỉ tiêu, số thí sinh và mức điểm của các thí sinh đó, nên khi nhiều người giỏi cùng nộp, điểm chuẩn có xu hướng tăng. Đây là cơ chế chung, không phải con số cụ thể của trường nào.

Điều đó dẫn tới hai hệ quả bạn nên tính. Một là cùng mức điểm, nhưng bạn có thể đỗ ngành ít người nhắc tới mà không đỗ ngành đang được nhắc nhiều, dù năng lực của bạn hợp với cả hai. Hai là các trường thường mở thêm ngành, thêm chỉ tiêu ở lĩnh vực đang được quan tâm, nên vài năm sau số người tốt nghiệp ngành đó tăng lên đáng kể.

Trước khi đặt nguyện vọng vào một ngành đang được nhiều người nhắm, hãy lập bảng điểm chuẩn vài năm gần nhất của đúng ngành ở đúng trường bạn định nộp, từ công bố chính thức của trường. Cách đọc bảng đó có bài riêng trong danh mục đọc điểm chuẩn. Ở đây chỉ cần nhớ: ngành được nhắc nhiều thì càng cần có phương án nguyện vọng an toàn bên cạnh.

Phân biệt tín hiệu đáng tin và tiếng ồn

Thông tin về một ngành "đang hot" đến từ nhiều nguồn với độ tin cậy rất khác nhau. Bảng dưới giúp bạn biết nên tin nguồn nào đến mức nào.

Nguồn thông tinNên đọc thế nàoMức tin cậy
Video, bài đăng trên mạng xã hộiCoi là gợi ý để tìm hiểu tiếp, không coi là bằng chứngThấp, dễ thổi phồng
Quảng cáo tuyển sinh của trườngĐọc để biết chương trình học, bỏ qua phần lời hứa về việc làmThấp với các câu về tương lai nghề
Báo cáo thị trường lao động của cơ quan nhà nước, tổ chức nghiên cứuXem năm công bố, phạm vi khảo sát, ngành được định nghĩa ra saoCao hơn, nhưng vẫn là số của quá khứ
Tin tuyển dụng thật ở tỉnh, thành bạn muốn làm việcĐếm thử trong vài tuần, ghi lại yêu cầu kỹ năng lặp lạiKhá, phản ánh nhu cầu hiện tại
Người đang làm nghề vài nămHỏi về công việc hằng ngày, chỗ khó, cách người mới vào nghềCao về thực tế, hẹp về phạm vi

Không có nguồn nào hoàn hảo. Cách an toàn là chỉ tin một nhận định khi hai ba nguồn độc lập cùng nói một điều, và luôn hỏi số liệu đó của năm nào, ở đâu.

Bốn câu tự hỏi trước khi chọn một ngành đang được nhắc nhiều

Trả lời bốn câu dưới đây bằng văn bản, không bằng cảm giác. Nếu một câu không trả lời được, đó là chỗ cần tìm hiểu thêm trước khi quyết.

  1. Nếu không ai nhắc tới ngành này, mình có tự tìm đến nó không? Câu trả lời "có" là tín hiệu tốt. Câu trả lời "chắc là không" cho thấy bạn đang bị cuốn theo âm lượng, không phải theo sở thích.
  2. Công việc hằng ngày của ngành có khớp với nhóm Holland nổi nhất của mình không? Ví dụ, một ngành gắn với dữ liệu đòi hỏi nhiều giờ ngồi phân tích, kiểm lỗi; nếu mã của bạn nghiêng mạnh về Xã hội và Nghệ thuật, hãy cân nhắc kỹ.
  3. Tổ hợp môn mà trường mình nhắm dùng để xét ngành này có phải là tổ hợp mình mạnh không? Tra đề án tuyển sinh năm hiện hành, vì mỗi trường quy định riêng.
  4. Nếu ra trường đúng lúc ngành không còn được nhắc nhiều, mình còn muốn làm nghề này không? Đây là câu khó nhất và quan trọng nhất. Ai trả lời "vẫn muốn" thì đã chọn vì ngành, không phải vì đợt sóng.

Khi ngành đang được nhắc nhiều đúng là ngành hợp với bạn

Đừng tự nghi ngờ chỉ vì nó phổ biến. Có bạn hợp thật với một ngành đang được nhiều người chọn, rồi lại lo mình chỉ chạy theo số đông. Nếu bạn đã qua bốn câu tự hỏi ở trên với câu trả lời rõ ràng, sự phổ biến của ngành không làm lựa chọn của bạn kém đi.

Chuẩn bị cho cạnh tranh từ sớm. Ngành nhiều người chọn thì ở đầu vào lẫn đầu ra đều đông người. Hãy tính trước cách tạo khác biệt: một hướng chuyên sâu, một ngoại ngữ, một kỹ năng bổ trợ từ ngành lân cận.

Đặt nguyện vọng có tầng an toàn. Cùng một ngành có thể đặt ở nhiều trường với mức cạnh tranh khác nhau, hoặc đặt thêm ngành gần có tổ hợp tương tự. Như vậy bạn không đặt cả tương lai vào một nguyện vọng duy nhất.

Giữ cửa sang ngành gần. Chọn ngành có nền tảng rộng giúp bạn chuyển hướng dễ hơn nếu sau này thị trường đổi khác. Bài chọn ngành rộng hay hẹp trong danh mục này bàn kỹ hơn về chuyện đó.

Tự kiểm lại sau năm nhất. Khi đã vào học, hãy dành một buổi cuối năm nhất để tự hỏi lại: mình có thích các môn cơ sở ngành không, có muốn học tiếp các môn chuyên ngành không. Những môn năm nhất thường là nền tảng chung, nhưng chúng đã cho bạn cảm nhận đầu tiên về nhịp học của ngành. Nếu câu trả lời là không, bạn vẫn còn thời gian để tính hướng khác trong khi chưa đi quá xa.

Dành cho phụ huynh: lo cho con và chạy theo đám đông khác nhau ở đâu

Phụ huynh nghe về ngành hot từ rất nhiều phía: con của đồng nghiệp vừa đỗ ngành đó, một bài báo nói về nhu cầu nhân lực, một nhóm phụ huynh trên mạng truyền nhau danh sách ngành nên học. Nỗi lo chọn sai cho con khiến những thông tin ấy có sức nặng lớn. Đó là phản ứng dễ hiểu, vì không ai muốn con mình ra trường rồi chật vật.

Điều phụ huynh có thể làm tốt nhất ở đây là đóng vai người kiểm tra thông tin, không phải người truyền thông tin. Khi nghe một ngành được khen, hãy hỏi lại nguồn, hỏi năm, hỏi người đang làm nghề thật. Khi đã có thông tin chắc chắn hơn, mang về bàn với con như một gợi ý, kèm câu hỏi: con thấy ngành này có hợp với mình không?

Nếu con không hứng thú, đừng xem đó là con thiếu thực tế. Một học sinh chọn ngành mình hợp, học chăm và giỏi nghề thường có chỗ đứng tốt hơn một học sinh chọn ngành đang được nhắc nhiều nhưng học trong miễn cưỡng. Lo cho con là nhìn vào con; chạy theo đám đông là nhìn vào ngành.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ muốn con học ngành đang hot vì dễ có việc thì nên trả lời thế nào?

Cách tốt là cùng bố mẹ tìm thông tin từ nguồn đáng tin như tin tuyển dụng thật ở địa phương hay người đang làm nghề. Nếu ngành đó hợp với con, đó là tin tốt cho cả nhà. Nếu không hợp, con có thể chỉ ra rằng người học không hợp thường khó theo đến cùng, dù ngành có nhu cầu.

Làm sao biết một ngành có thật sự đang cần người không?

Theo dõi tin tuyển dụng thật ở nơi bạn muốn làm việc trong vài tuần, đọc báo cáo thị trường lao động có ghi rõ năm và phạm vi, hỏi người đang làm nghề. Khi nhiều nguồn độc lập cùng chỉ một hướng, tín hiệu đó đáng tin hơn một video lan truyền.

Ngành ít người nhắc tới có phải là ngành không có tương lai?

Không. Mức độ được nhắc tới trên mạng không phản ánh nhu cầu thật. Nhiều ngành nghe bình thường nhưng vẫn cần người ổn định qua nhiều năm. Hãy xét ngành theo việc bạn sẽ làm hằng ngày và theo nhu cầu tuyển dụng thật, không theo độ nổi tiếng.

Có nên chọn ngành đang hot rồi học thêm thứ mình thích không?

Cách này hợp với những bạn cũng thấy hứng thú với ngành đang được nhắc nhiều, chỉ là chưa mạnh bằng sở thích kia. Nếu bạn hoàn toàn không thích ngành chính, bốn năm học sẽ rất nặng nề và việc học thêm dễ bị bỏ dở.

Một ngành hot hôm nay có thể hết hot khi mình ra trường không?

Có thể. Sự quan tâm của xã hội với một ngành lên xuống theo nhiều yếu tố, và một quyết định chọn ngành phải đợi khoảng bốn năm mới gặp thị trường lao động. Vì vậy hãy chọn ngành bạn vẫn muốn làm ngay cả khi không còn ai nhắc tới nó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138